İnternetdə saxta saytlar çoxalıb, amma onlarla mübarizə üçün təklif olunan yeni qayda daha böyük problem yarada bilər. GoDaddy xəbərdarlıq edir ki, Hindistanda verilən məhkəmə qərarı təkcə fırıldaqçı domenləri yox, qlobal internet məxfiliyini də silkələyə bilər.
Reuters-in məlumatına görə, Delhi High Court domen qeydiyyatçılarını daha şəffaf işləməyə məcbur edən qərar qəbul edib. Məqsəd phishing saytlarını, saxta brend səhifələrini və yanlış yazılmış URL-lərlə istifadəçiləri aldadan domenləri daha tez aşkar etməkdir.
Hindistanda internet sürətlə böyüdü, fırıldaqçılar da fürsəti qaçırmadı
Hindistan son illərdə internetə qoşulma baxımından inanılmaz sıçrayış edib. Our World In Data məlumatlarına görə, ölkədə internet istifadəçilərinin payı 2015-ci ildə 15% idisə, 2025-ci ildə bu rəqəm 70%-ə çatıb.
Hindistanda 1.46 milyarddan çox əhalinin 70%-nin internetə çıxışı var və bu, fırıldaqçılar üçün nəhəng hədəf bazası yaradır.
Bu qədər sürətli artım milyonlarla yeni istifadəçinin kibertəhlükəsizlik vərdişlərini tam formalaşdırmadan onlayn dünyaya daxil olması deməkdir. Nəticədə phishing, saxta kampaniyalar və brend adlarından istifadə edən dələduz saytlar daha geniş yayılır.
Hindistanın National Technical Research Organization qurumu təkcə 2025-ci ilin birinci rübündə 1,100-dən çox phishing domeni müəyyən edib. Üstəlik, belə domenlər davamlı olaraq yenilənir və bloklananların yerinə yeniləri açılır.
Məhkəmə domen sahiblərinin gizliliyini çətinləşdirir
Delhi High Court-un qərarına əsasən, domen qeydiyyatçıları artıq istifadəçilərə şəxsi məlumatlarını avtomatik gizlətmə imkanı təqdim edə bilməyəcək. Yəni domen alan şəxs məxfiliyi ayrıca seçməli, hətta bunun üçün əlavə ödəniş etməli ola bilər.
Bu, indiyə qədər geniş istifadə edilən WHOIS məxfiliyi xidmətlərinə ciddi zərbədir. Belə xidmətlər domen sahibinin adını, ünvanını, telefon nömrəsini və e-poçtunu açıq bazalarda görünməkdən qoruyurdu.
Qərar həm də qeydiyyatçılardan Know Your Customer, yəni KYC yoxlaması aparmağı tələb edir. Bu prosesdə istifadəçilərdən dövlət tərəfindən verilmiş şəxsiyyət sənədi və ya digər təsdiqləyici məlumatlar istənə bilər.
GoDaddy niyə qlobal internet üçün təhlükə görür?
GoDaddy-nin narahatlığı ondan ibarətdir ki, bu qərar yalnız Hindistanla məhdud qalmaya bilər. Əgər böyük bazarlarda domen məxfiliyi standart olaraq zəiflədilsə, digər ölkələr də oxşar qaydalar tətbiq edə bilər.
Şirkət bildirir ki, məxfilik müdafiəsi zəiflədikdə sayt sahiblərinin həssas məlumatlarını tapmaq çox asanlaşacaq. WHOIS kimi açıq alətlər vasitəsilə domen sahibinin şəxsi məlumatları pis niyyətli şəxslərin əlinə keçə bilər.
Bu, təkcə fırıldaqçılara qarşı mübarizə aparan böyük brendlərin məsələsi deyil. Jurnalistlər, aktivistlər, kiçik biznes sahibləri və şəxsi bloq yazarları da öz kimliklərini qorumaqda çətinlik çəkə bilər.
Fırıldaqçılıqla mübarizə, yoxsa məxfiliyin zəifləməsi?
Məhkəmənin məqsədi aydındır: saxta saytları tez tapmaq, brendləri qorumaq və istifadəçilərin aldadılmasının qarşısını almaq. Xüsusilə böyük şirkətlər uzun müddətdir ki, adlarından istifadə edən domenlərin bloklanmasını tələb edirlər.
Amma GoDaddy hesab edir ki, problemin həlli bütün domen sahiblərinin məlumatlarını daha açıq vəziyyətə gətirmək olmamalıdır. Şirkətin fikrincə, belə yanaşma internetdə məxfiliyin əsas prinsiplərini dəyişə bilər.
Qərara görə, hüquq-mühafizə orqanları və ya məhkəmələr domen sahibi barədə məlumat istədikdə qeydiyyatçılar bu məlumatları 72 saat ərzində təqdim etməli olacaqlar. Bu isə domen bazarındakı şirkətlər üçün həm hüquqi, həm də texniki baxımdan böyük yük yaradır.
Nəticə: Hindistanın fırıldaqçı domenlərə qarşı sərt addımı real problemi hədəfləyir, amma GoDaddy-nin xəbərdarlığı göstərir ki, təhlükəsizlik naminə internet məxfiliyinin sərhədləri yenidən çəkilə bilər.