Süni intellekt təkcə iş yerlərini dəyişmir — o, bank sisteminin ən zəif nöqtələrini də hədəfə çevirə bilər. ECB prezidenti Christine Lagarde xəbərdarlıq edir ki, AI-nin yaratdığı risklər düzgün idarə olunmasa, növbəti böyük maliyyə böhranının qığılcımı ola bilər.
Lagarde Venesiyada çıxışı zamanı AI üçün qlobal qaydaların Soyuq müharibə dövründə nüvə silahlarının yayılmasının qarşısını alan razılaşmalar qədər ciddi qurulmalı olduğunu dedi. Onun fikrincə, problem texnologiyanın özü deyil, bu texnologiyanın maliyyə sistemində yarada biləcəyi zəncirvari qeyri-sabitlikdir.
AI artıq bankların təhlükəsizlik imtahanına çevrilib
Avropa Mərkəzi Bankı artıq 109 bankı AI ilə gücləndirilmiş ağır kiberhücum ssenarisi üzrə stress-testdən keçirib. Testlərdə üzə çıxan zəifliklərin böyük hissəsi aradan qaldırılsa da, Lagarde bunun kifayət etmədiyini düşünür.
ECB artıq 109 bankı AI əsaslı ciddi kiberhücum ssenarisi ilə stress-testdən keçirib.
Lagarde bildirib ki, bank rəhbərlərinə birbaşa məktub göndərəcək. Məqsəd CEO-ların AI hücumlarına hazır olmasını və davamlılıq üçün ciddi investisiya tələb olunduğunu anlamasını təmin etməkdir.
Niyə Lagarde AI-ni nüvə sazişləri ilə müqayisə edir?
Lagarde-in “yayılmama” müqayisəsi təsadüfi deyil. Nüvə sazişləri rəqib ölkələr arasında belə ortaq çərçivə yaratdığı üçün işlək mexanizmə çevrilmişdi.
ECB rəhbəri hesab edir ki, AI-nin maliyyə sistemini sarsıtmaq potensialı da eyni səviyyədə beynəlxalq koordinasiya tələb edir. Hazırda nə G7, nə də mövcud qlobal qurumlar bu miqyasda AI idarəçiliyi üçün yetərli mexanizm təklif edir.
Risk iş yerlərindən daha böyük ola bilər
Lagarde çıxışında vurğulayıb ki, yaxın tarixdə texnologiyadan daha çox iş yerini və əmanəti məhv edən qüvvə maliyyə böhranları olub. Onun sözlərinə görə, AI sistemləri gücləndikcə iqtisadiyyatın daha dərin qatlarına daxil olur.
Bu xəbərdarlıq IMF rəhbəri Kristalina Georgieva-nın Mythos-class AI barədə dediklərindən sonra gəldi. Georgieva keçən həftə belə sistemlərin maliyyə sistemini dağıtmaq üçün istifadə oluna biləcəyini bildirmişdi.
Avropa hazırdırmı, yoxsa qaydalar gecikir?
ECB artıq avrozonadakı banklara AI ilə dəstəklənən hücum alətlərinə qarşı kibertəhlükəsizliyi gücləndirməyi tapşırıb. Financial Stability Board da daha sərt qoruma mexanizmlərinə çağırış edib.
Lakin Lagarde-in mesajı bundan daha irəli gedir: AI-ni dayandırmaq mümkün deyil, amma ona hazırlaşmaq mümkündür. O, Avropa kapital bazarları ittifaqının yaradılmasını və texnoloji inqilabın maliyyə böhranına çevrilməməsi üçün daha diqqətli nəzarəti vacib sayır.
Avropanın Anthropic-in Mythos kimi sistemlərinə çıxışda yaşadığı çətinliklər də bu boşluğu göstərir. Alətlər artıq mövcuddur, amma onları idarə edəcək qlobal “sazişlər” hələ formalaşmayıb.
Nəticə: AI bank sektoruna sürət və güc gətirir, amma qlobal qaydalar gecikərsə, bu güc maliyyə sisteminin ən böyük zəifliyinə çevrilə bilər.