Facebook və Instagram-da “bir az baxım, çıxım” deyib saatlarla ilişib qalmısınızsa, Avropa İttifaqı bunun təsadüf olmadığını düşünür. Brüssel Meta-nı platformaları bilərəkdən asılılıq yaradacaq formada dizayn etməkdə ittiham edir.
Avropa Komissiyası ilkin nəticələrində Meta-dan autoplay və infinite scroll funksiyalarını standart olaraq söndürməyi tələb edir. Şirkət razılaşmasa və yekun qərar onun əleyhinə olsa, cərimə milyardlarla dollara çata bilər.
Meta üçün risk: 12 milyard dollarlıq cərimə ehtimalı
Komissiyanın iddiası kontentlə bağlı deyil, platformanın necə qurulması ilə bağlıdır. Yəni problem hansı videonun göstərilməsi yox, istifadəçini daha çox ekranda saxlamaq üçün tətbiqin hansı mexanizmlərdən istifadə etməsidir.
Meta-nın qlobal illik gəlirinin 6%-nə qədər cərimə nəzərdə tutulur ki, bu da təxminən 12 milyard dollar deməkdir.
Araşdırma 2024-cü ilin mayında başlayıb. Komissiyaya görə, autoplay, sonsuz scroll və həddən artıq fərdiləşdirilmiş tövsiyə lentləri istifadəçini “avtopilot rejiminə” salır və kompulsiv istifadə vərdişlərini gücləndirir.
Brüssel Meta-dan nəyi dəyişməyi istəyir?
Avropa Komissiyası Meta-dan autoplay və infinite scroll funksiyalarını default ayarlarda deaktiv etməyi istəyir. Bundan başqa, tətbiqlərdə real ekran fasilələri və istifadəçini sadəcə daha çox engagement-ə sürükləməyən tövsiyə alqoritmi tələb olunur.
Komissiya bildirir ki, Facebook və Instagram-da mövcud vaxt idarəetmə alətləri yetərli deyil. Onlar asanlıqla bağlanır və istifadə müddətini ciddi şəkildə azaltmağa kömək etmir.
Meta isə ittihamlarla razılaşmır. Şirkətin sözçüsü Ben Walters deyib ki, Komissiyanın nəticələri yeniyetmələri qorumaq üçün atılan addımları, xüsusilə Instagram-da 2024-cü ildə istifadəyə verilən Teen Accounts sistemini düzgün qiymətləndirmir.
Teen Accounts kifayətdirmi? AB buna inanmır
Meta bildirir ki, Teen Accounts yeniyetmələri avtomatik qoruyur və valideynlərə daha çox nəzarət imkanı verir. Amma Komissiya rəsmiləri bu sistemin də asanlıqla keçilə bildiyini və davranışı dəyişəcək qədər güclü maneə yaratmadığını deyirlər.
Brüsselin fikrincə, valideyn nəzarəti də hər ailə üçün praktik həll deyil. Çünki bu alətlər texniki bilik, vaxt və daimi diqqət tələb edir, nəticədə məsuliyyətin böyük hissəsi yenə valideynlərin üzərinə düşür.
DSA təzyiqi böyüyür: TikTok-dan sonra növbə Meta-dadır
Bu, Meta-ya qarşı Rəqəmsal Xidmətlər Aktı çərçivəsində irəli sürülən üçüncü ilkin nəticələr paketidir. Daha əvvəl şirkət 13 yaşdan kiçik istifadəçiləri platformalardan uzaq tutmaqda və müstəqil tədqiqatçılara kifayət qədər şəffaflıq verməməkdə ittiham olunmuşdu.
Asılılıq yaradan dizayn məsələsi Avropa İttifaqı üçün yeni mövzu deyil. Komissiya 2024-cü ildə TikTok-un mükafat əsaslı engagement funksiyalarını hədəfə almış, 2025-ci ilin fevralında isə TikTok-un ümumi dizaynı ilə bağlı oxşar ilkin nəticələr açıqlamışdı.
İndi eyni fokus Meta-ya yönəlib. Bu, böyük sosial platformalar üçün yeni qaydanı göstərir: artıq təkcə zərərli kontent yox, istifadəçini platformada saxlayan dizayn mexanikaları da tənzimləyicilərin radarındadır.
Sosial media üçün minimum yaş limiti də gündəmdədir
Bu xəbər Avropa İttifaqında sosial media üçün minimum yaş həddi ilə bağlı ekspert panelinin tövsiyəsi ərəfəsində gəlib. Komissiya prezidenti Ursula von der Leyen tərəfindən təyin olunan panelin mövqeyi sosial platformalar üçün növbəti böyük dönüş nöqtəsi ola bilər.
Əgər AB daha sərt yaş qaydaları və dizayn məhdudiyyətləri tətbiq etsə, Facebook, Instagram və TikTok kimi platformalar yeniyetmələr üçün tam fərqli işləməli olacaq. Bu isə təkcə Avropada yox, qlobal məhsul strategiyalarında da dəyişiklik yarada bilər.
Nəticə: Avropa İttifaqı Meta-ya açıq mesaj verir: sosial media artıq sadəcə əyləncə platforması deyil, dizaynı insan davranışına təsir edən texnologiyadır və buna görə cavabdehlik daşımalıdır.