Bir IPO düşünün ki, təkcə raket şirkətini deyil, peyk internetini, AI chatbotunu və sosial şəbəkəni də birjada eyni çətir altında investorların qarşısına çıxarır. SpaceX-in Nasdaq debütü texnologiya bazarında yay mövsümünün ən böyük hadisəsinə çevrildi.
Şirkət cümə günü ET vaxtı ilə 12:00-a az qalmış 150 dollar səhm qiyməti ilə ticarətə başladı və günü 161 dollardan bir qədər aşağı bağladı. Nəticədə Elon Musk-ın Tesla-dan kənar imperiyası dünyanın ən iri açıq şirkətlərindən birinə çevrildi.
SpaceX artıq sadəcə raket şirkəti deyil
SpaceX adı çoxlarına raketləri, orbital missiyaları və Mars planlarını xatırladır. Amma bu IPO-da səhnəyə çıxan şirkət bundan xeyli böyük və mürəkkəb paketdir.
Bu çətirin altında Starlink peyk internet xidməti, xAI süni intellekt şirkəti və X sosial platforması da yer alır. Yəni investorlar təkcə kosmos biznesinə yox, Musk-ın internet, AI və sosial media ambisiyalarına da pul yatırmış olurlar.
SpaceX ticarət gününü təxminən 2,1 trilyon dollar dəyərlə bağladı və Elon Musk dünyanın ilk trilyoneri kimi günü tamamladı.
Bu IPO niyə OpenAI və Anthropic üçün siqnal sayılır?
SpaceX-in birjaya çıxışı sadəcə maliyyə xəbəri deyil, AI sənayesi üçün də böyük testdir. Çünki şirkətin daxilində xAI kimi süni intellekt oyunçusu var və bu, bazarın AI şirkətlərinə nə qədər iştahlı olduğunu göstərir.
Anthropic və OpenAI kimi şirkətlərin də gələcəkdə IPO-ya hazırlaşdığı bildirilir. Bu baxımdan SpaceX-in performansı investorların AI dalğasına hələ də inanıb-inanmadığını ölçən canlı barometrə çevrilə bilər.
Starlink, xAI və X: Böyük fürsət, yoxsa şişmiş balon?
Starlink peyklər vasitəsilə genişzolaqlı internet təqdim edir və xüsusilə ənənəvi internetin zəif olduğu bölgələr üçün ciddi alternativ sayılır. SpaceX isə raket buraxılışları ilə həm kommersiya peyklərini orbitə daşıyır, həm də Musk-ın Ay və Mars koloniyası xəyallarını irəli aparır.
xAI isə Grok chatbotu ilə AI bazarında yer tutmağa çalışır, amma təhlükəsizlik qaydaları və kontent nəzarəti ilə bağlı mübahisələrdən də kənarda qalmayıb. X platforması isə Twitter-in yenilənmiş, amma hələ də mübahisəli varisi kimi bu nəhəng strukturun sosial media ayağını təşkil edir.
Tənqidçilər xəbərdarlıq edir ki, SpaceX-in dəyəri real gəlirlərdən çox gələcək vədləri üzərində qurulub. Bu isə bazarda həddindən artıq nikbinliyin və mümkün “AI balonu” riskinin artdığını göstərir.
Adi investorlar da istəmədən SpaceX sahibi ola bilər
Bu IPO-nun ən maraqlı tərəfi odur ki, SpaceX tezliklə böyük indeks fondlarına daxil ola bilər. Belə fondlar pensiya hesablarında və uzunmüddətli investisiya portfellərində geniş istifadə olunur.
Bu o deməkdir ki, milyonlarla insan SpaceX səhmlərini birbaşa almadan da dolayı yolla şirkətin investoruna çevrilə bilər. Başqa sözlə, Musk-ın riskli və nəhəng texnologiya imperiyası adi insanların pensiya pullarına da toxuna bilər.
Texnologiya şərhçisi Ed Zitron CNET-ə bildirib ki, Musk SpaceX-i ictimai bazarların problemi və eyni zamanda onların maliyyələşdirdiyi bir aktivə çevirmək istəyir. Onun fikrincə, bu proses pərakəndə investorlar üçün ciddi risk yarada bilər.
Nəticə: SpaceX IPO-su texnologiya tarixində yeni səhifə açdı, amma bu səhifənin sonunda böyük qazancın, yoxsa böyük balonun yazılacağını hələ bazar göstərəcək.