SpaceX Marsa uçuş xəyalını böyüdür, amma Texasda bəzi sakinlər deyir ki, bu xəyal onların evlərinin divarlarını çatladır.
Starbase yaxınlığında yaşayan 80 nəfər şirkətə qarşı kollektiv iddia qaldırıb və raket sınaqlarının evlərə real, baha başa gələn ziyan vurduğunu bildirir.
Raket sınaqları evlərin təməlini silkələyib?
İddia Texasın cənubunda, SpaceX-in Starbase obyektinə yaxın Port Isabel, Laguna Vista və South Padre Island ərazilərində yaşayan sakinlər tərəfindən qaldırılıb.
Onlar SpaceX-i səhlənkarlıqda, kobud səhlənkarlıqda və mülkiyyətə müdaxilədə ittiham edirlər. Hüquqi əsas kimi 1984-cü il Commercial Space Launch Act göstərilir.
Şikayətə görə, 2023-cü ilin aprelindən 2025-ci ilin oktyabrına qədər keçirilən 11 Starship test uçuşu evlərdə çatlar, sınmış pəncərələr, dam zədələri və təməl problemləri yaradıb.
Bir iddiaçı evinin təməlini düzəltmək üçün təxminən 100 min dollar lazım olduğunu deyir — bu məbləğ evin indiki dəyərindən də çoxdur.
“Marsa getmək istəyirlər, bəs biz necə?”
Reuters-ə danışan Port Isabel sakini evinin Starbase-dən 6 mildən az məsafədə yerləşdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, şkaflar artıq düz dayanmır, qapılar bağlanmır, bir buraxılış zamanı su xətti partladığı üçün döşəmə əyilib.
Sakin vəziyyəti belə izah edib: SpaceX Marsa çatmaq istəyir, amma burada yaşayan insanlar da var. Bu cümlə Starbase ətrafında yaranan narazılığın əsas ruhunu göstərir.
İddiada bildirilir ki, səs partlayışları, güclü vibrasiyalar və təzyiq dalğaları onlarla ailənin gündəlik həyatına təsir edib. Sakinlər təkcə narahatlıqdan yox, konkret maddi ziyandan danışırlar.
Starbase iqtisadiyyatı böyüdür, amma hamı üçün yox
Məsələ yalnız divar çatları ilə bitmir. Moneywise məlumatına görə, Cameron County-də orta ev qiyməti 2014-cü ildə 131 min dollar olduğu halda, 2026-cı ildə 281 min dolları keçib.
SpaceX-in bölgəyə gətirdiyi kapital və işçi axını daşınmaz əmlak bazarını qızışdırıb. Aşağı gəlirli və işçi sinfindən olan yerli icmalar isə həm təmir xərcləri, həm də bahalaşma ilə sıxışdırıldıqlarını deyirlər.
Şirkət Starbase-i 22 min əməkdaşı üçün subsidiyalı yaşayış, korporativ klinika və yalnız işçilər üçün nəzərdə tutulan gastropub ilə ayrıca şəhərcik kimi qurub. Amma sakinlərin iddiasına görə, bu rahatlıqlar əsasən hasarın içində qalır.
Boca Chica Beach və 75 milyard dollarlıq IPO kölgəsi
Yerli sakinlərin narazı qaldığı başqa məsələ Boca Chica Beach-ə çıxışın məhdudlaşmasıdır. Onlar bu çimərliyi əvvəllər ailələrin pulsuz toplaşdığı “kasıb adamın çimərliyi” kimi xatırlayırlar.
İddianın vaxtı da diqqət çəkir. Məhkəmə müraciəti SpaceX-in 75 milyard dollarlıq rekord IPO planı və 2 trilyon dollarlıq qiymətləndirmə fonunda gündəmə gəlib.
Şirkətin IPO sənədlərində tənzimləyici risklərdən danışıldığı bildirilir, lakin kollektiv iddia və evlərə struktur ziyanı ilə bağlı konkret detalların ayrıca qeyd olunmadığı deyilir.
Qanun buraxılışları dayandıra bilərmi?
Commercial Space Launch Act nəqliyyat katibinə ictimai sağlamlıq və təhlükəsizlik üçün zərərli hesab edilən buraxılışları dayandırmaq və ya ləğv etmək səlahiyyəti verir. Hələlik belə addım atılmayıb.
Bu iş ABŞ-da böyük texnoloji infrastruktur layihələrinə artan müqavimətin daha bir nümunəsi kimi görünür. Data mərkəzləri elektrik şəbəkələrini yüklədiyi kimi, raket sınaqları da indi yaşayış məhəllələrinin dözümlülüyünü sınağa çəkir.
Nəticə: SpaceX kosmos yarışında sürəti artırdıqca, Starbase ətrafındakı sakinlər texnoloji tərəqqinin real qiymətini kimin ödədiyi sualını daha ucadan verir.