Kəndlərə sürətli internet aparmalı olan nəhəng dövlət proqramı indi başqa sual doğurur: bu pullar həqiqətən internetsiz ailələrə çatır, yoxsa texnologiya milyarderlərinin müqavilələrinə çevrilir?
The Verge-in araşdırmasına görə, BEAD proqramı Trump administrasiyası dövründə internet boşluğunu bağlamaqdan çox, SpaceX və Amazon kimi şirkətlər üçün böyük fürsətə bənzəməyə başlayıb.
BEAD nə idi və niyə bu qədər mübahisə yaratdı?
Broadband Equity, Access, and Deployment — qısaca BEAD — ABŞ-da kənd və az xidmət alan bölgələrə genişzolaqlı internet gətirmək üçün yaradılmışdı.
2024 prezident kampaniyası zamanı Donald Trump və Respublikaçılar bu proqramı Biden administrasiyasının “effektsiz dövlət xərcləri” nümunəsi kimi təqdim edirdilər.
Trump hakimiyyətə qayıdandan sonra proqramı canlandıracağını və insanları internetə qoşacağını vəd etdi. Amma iddialara görə, nəticə gözləniləndən fərqli oldu.
Fiber internet kənara çəkilir, peyk interneti önə çıxır
Proqramın prioritetləri uzunömürlü fiber şəbəkələrdən daha sürətli qurula bilən alternativlərə doğru dəyişdirildi. Bu alternativlərin başında isə peyk interneti dayanır.
Bu dəyişiklik SpaceX-in Starlink xidməti və Jeff Bezos-la bağlı Amazon Leo layihəsi üçün böyük qapı açdı.
BEAD çərçivəsində SpaceX-ə 738,8 milyon dollar, Amazon Leo-ya isə 311 milyon dollar dəyərində müqavilə verildiyi bildirilir.
Gizmodo və The Verge-in yazdığına görə, bu pullar kənd internetini genişləndirmək üçün ayrılmışdı, amma bəzi hallarda xidmətin onsuz da mövcud olduğu ərazilərə də ödəniş edilib.
Starlink var, amma hamı üçün əlçatan deyil
Starlink texniki olaraq bir çox bölgədə mövcud ola bilər. Ancaq bu, aşağı gəlirli ailələrin xidməti real olaraq ala bilməsi demək deyil.
Peyk interneti üçün avadanlıq və aylıq ödənişlər bir çox istifadəçi üçün baha sayılır. Yəni “ərazidə xidmət var” ifadəsi avtomatik olaraq “insanlar internetə qoşuldu” anlamına gəlmir.
Louisiana ştatının BEAD maliyyəsini gözləniləndən təxminən bir il gec aldığı və bunun SpaceX-ə subsidiyalar təklif ediləndən sonra baş verdiyi iddia olunur.
Amazon Leo üçün suallar daha da çoxdur
Amazon Leo ilə bağlı vəziyyət daha qeyri-müəyyəndir. The Verge qeyd edir ki, Bezos-un layihəsi hələ kommersiya səviyyəsində işlək peyk internet şəbəkəsini tam istifadəyə verməyib.
Hazırda Amazon Leo peykləri üzərindən internet alan aktiv müştərilərin olmadığı bildirilir. Buna baxmayaraq, layihəyə yüz milyonlarla dollarlıq müqavilə ayrılıb.
Bu isə BEAD-in əsas sualını daha da sərtləşdirir: dövlət pulu real bağlantı yaradır, yoxsa gələcək vədlərə yatırılır?
İnternet boşluğu bağlanır, yoxsa sadəcə yön dəyişir?
Proqramın yenilənmiş qaydaları bəzi bölgələrdə fiber internet qurulmasını uyğunsuz sayıb. Bu da həmin əraziləri faktiki olaraq peyk interneti variantına yönəldib.
Əgər fiber şəbəkə uzunmüddətli və daha stabil həll sayılırsa, onun kənara çəkilməsi texniki baxımdan da mübahisəlidir. Çünki peyk interneti sürətli quraşdırılsa da, gecikmə, qiymət və tutum kimi limitlərə malikdir.
Əsas problem isə dəyişmir: kənd bölgələrində yaşayan insanlar hələ də etibarlı və sərfəli internet gözləyir.
Nəticə: BEAD proqramı kəndləri internetə bağlamaq üçün yaradılmışdı, amma hazırkı mənzərə göstərir ki, milyardlarla dollarlıq rəqəmsal bərabərlik vədi böyük texnologiya müqavilələrinin kölgəsində itib-bata bilər.