Bir vaxtlar Mark Zuckerberg metaverse-i internetin növbəti böyük mərhələsi adlandırırdı. Bu gün isə həmin böyük xəyalın yerini süni intellekt yarışında yüz milyardlıq investisiyalar tutur.
COVID-19 dövründə hamı evə qapananda Meta virtual dünyaların qızıl dövrünün başladığını düşündü. Amma istifadəçilər VR eynəklərindən çox real həyata qayıtmaq istədi.
“İnternetin növbəti fəsli” ideyası necə doğuldu?
Metaverse anlayışı yeni deyil: “cyberspace” ideyası hələ 1980-ci illərdə yazıçı William Gibson tərəfindən populyarlaşdırılmışdı. Zuckerberg isə bunu sadəcə fantastika yox, gündəlik həyatın bir hissəsi kimi görürdü.
2021-ci ildə Facebook adını Meta olaraq dəyişəndə mesaj çox aydın idi: şirkət sosial şəbəkədən virtual kainat qurucusuna çevrilmək istəyirdi. Zuckerberg SXSW tədbirində metaverse-i “bir şirkətin qurduğu məhsul yox, internetin ümumi növbəti mərhələsi” kimi təqdim etmişdi.
VR eynəklər, ayaqsız avatarlar və soyuyan maraq
Meta-nın planı iş görüşlərini, dostlarla ünsiyyəti və rəqəmsal əyləncəni Horizon Worlds kimi virtual məkanlara daşımaq idi. Lakin ideya kağız üzərində maraqlı görünsə də, istifadə təcrübəsi çoxları üçün hələ də ağır və məhdud idi.
O dövrdə əsas simvollardan biri iri VR başlıqları və bədən dili zəif görünən avatarlar oldu. İnsanlar pandemiyadan sonra virtual otaqlarda daha çox vaxt keçirmək əvəzinə, fiziki dünyaya qayıtmağa üstünlük verdilər.
Meta indi diqqəti metaverse-dən AI-a çevirir
Metaverse layihəsi tam yox olmayıb, amma əvvəlki parıltısını xeyli itirib. Horizon Worlds hələ də mövcuddur, lakin Meta-nın prioritet siyahısında artıq süni intellekt daha yuxarıdadır.
Meta süni intellekt infrastrukturu üçün 100 milyard dollardan çox sərmayə yatırmağı planlaşdırır və kapital xərcləri proqnozunu 125-145 milyard dollar aralığına qaldırıb.
Şirkətin metaverse bölməsinə ayrılan vəsaitin 2026-cı ildə 30%-dək azaldılması planı da istiqamətin dəyişdiyini göstərir. Yəni Meta artıq gələcəyi yalnız VR dünyalarında yox, AI modellərində, məlumat mərkəzlərində və yeni nəsil hesablama gücündə axtarır.
Metaverse üçün hələ şans varmı?
Meta rəhbərlərinin fikrincə, metaverse-in taleyi süni intellektin necə inkişaf etməsindən asılı ola bilər. AI daha ağıllı avatarlar, real vaxt tərcümə, avtomatik 3D məkanlar və daha təbii virtual qarşılıqlı əlaqə yarada bilsə, bu ideya yenidən canlana bilər.
Amma Zuckerberg-in böyük proqnozu hələlik özünü doğrultmadı. Metaverse internetin növbəti fəsli olmaq əvəzinə, texnologiya dünyasında “böyük və bahalı dərs” kimi yadda qalır.
Nəticə: Meta-nın metaverse macərası göstərdi ki, gələcəyi təkcə böyük vizyon yox, insanların həqiqətən istifadə etmək istədiyi məhsullar müəyyən edir.