Texnologiya dünyasında bəzən bir cümlə bütöv bir dövrün şüarına çevrilir. Mark Zuckerberg-in “Move fast and break things” yanaşması da Facebook-un yüksəlişini sürətləndirdi, amma sonradan bu sürətin bədəli daha aydın göründü.
Bu fikir sadə səslənir: əgər heç nəyi “sındırmırsansa”, deməli kifayət qədər sürətli irəliləmirsən. Amma sosial şəbəkələr milyardlarla insanın həyatına toxunanda, “sındırılan” şeylər artıq sadəcə kod olmur.
Bir startap şüarı necə Silikon Vadisinin simvoluna çevrildi?
Zuckerberg bu yanaşmanı illər boyu müxtəlif çıxışlarında və yazılarında təkrarlayıb. O, SXSW 2022 tədbirində də eyni fikri xatırladaraq sürətli məhsul inkişafının Facebook mədəniyyətində nə qədər dərin yer tutduğunu göstərmişdi.
“Move fast and break things. Əgər heç nəyi sındırmırsansa, yəqin ki, kifayət qədər sürətli hərəkət etmirsən.”
Bu prinsip xüsusilə Facebook-un ilk illərində çox cəlbedici görünürdü. Platforma sürətlə böyüyür, milyonlarla insanı birləşdirir və internetin sosial ünsiyyət formasını dəyişirdi.
Facebook böyüdükcə “sınan” təkcə məhsul olmadı
“Move fast” ifadəsi Facebook-un 2012-ci ildə potensial investorlar üçün hazırladığı məktubda da əsas prinsiplərdən biri kimi göstərilmişdi. 2018-ci ildə yayımlanan The Facebook Dilemma sənədli filmində isə gənc Zuckerberg-in tələbələr qarşısında bənzər fikirləri izah etdiyi kadrlar yer almışdı.
Problem ondadır ki, Facebook artıq sadə bir kampus layihəsi deyildi. Platforma xəbər yayımına, ictimai rəyə, seçkilərə, bizneslərə və yeniyetmələrin psixoloji durumuna təsir edən qlobal sistemə çevrilmişdi.
Sürətli innovasiya ilə məsuliyyət arasında sərt balans
Cambridge Analytica qalmaqalı, Myanmar hadisələri və sosial medianın gənclərin mental sağlamlığına təsiri ilə bağlı müzakirələr Facebook-un reputasiyasına ciddi zərbə vurdu. Bu hadisələr göstərdi ki, texnologiyada sürət vacibdir, amma nəzarətsiz sürət böyük sosial nəticələr yarada bilər.
Meta bu gün AI və metaverse kimi sahələrə böyük sərmayə qoyur. Zuckerberg-in fəlsəfəsi isə hələ də şirkətin qərarvermə mədəniyyətində hiss olunur, sadəcə indi sual daha çətindir: innovasiya nə qədər sürətli olmalıdır?
Meta üçün köhnə şüarın yeni imtahanı
Zuckerberg son illərdə imicini dəyişməyə çalışsa da, onun risk almağa əsaslanan texnoloji baxışı dəyişməz qalıb. Bu yanaşma Meta-nı bazarın önündə saxlayır, amma eyni zamanda şirkəti daha ciddi ictimai nəzarət altında qoyur.
Texnologiya şirkətləri üçün əsas dərs budur: istifadəçi sayı, sürətli inkişaf və böyük vizyon təkbaşına kifayət etmir. Məhsul milyardlarla insana çatırsa, məsuliyyət də həmin ölçüdə böyüyür.
Nəticə: Zuckerberg-in məşhur şüarı innovasiyanın gücünü göstərir, amma Meta-nın tarixi sübut edir ki, sürətli hərəkət etmək qədər nəyi “sındırdığını” anlamaq da vacibdir.