Kompüter yaddaşı gələcəkdə daha kiçik, daha sürətli və daha səmərəli ola bilər — səbəb isə maqnitliyin yeni və olduqca qeyri-adi formasıdır.
Alimlər ruthenium dioxide adlı kvant materialında “altermagnetizm” izlərini aşkarlayıblar və bu kəşf RAM arxitekturası üçün yeni qapılar aça bilər.
Altermagnetizm nədir və niyə hamı bundan danışır?
Maqnitlik dünyası uzun illər əsasən iki böyük anlayış ətrafında izah olunurdu: ferromaqnetizm və antiferromaqnetizm. Altermagnetizm isə bu klassik bölgüyə yeni bir oyunçu kimi daxil olur.
Bu yeni maqnitlik tipi nəzəri olaraq həm sabitliyi, həm də elektronların idarə olunmasını daha effektiv şəkildə birləşdirə bilər. Məhz buna görə alimlər onu gələcəyin yaddaş texnologiyaları üçün maraqlı istiqamət hesab edirlər.
Rice University tədqiqatçıları ruthenium dioxide materialının cəmi bir neçə atom qalınlığında ultranazik film formasında altermagnetizm göstərə biləcəyini bildiriblər.
Ruthenium dioxide niyə xüsusi diqqət çəkir?
Araşdırmanın mərkəzində ruthenium dioxide dayanır. Bu material kvant xüsusiyyətlərinə görə artıq elm dünyasında maraq doğururdu, indi isə ultranazik formada yeni maqnit davranışı ilə gündəmə gəlib.
Ultranazik film dedikdə materialın yalnız bir neçə atom qatı qalınlığında hazırlanmış forması nəzərdə tutulur. Belə ölçülərdə materiallar bəzən adi həcmli vəziyyətdə göstərmədikləri tamamilə fərqli fiziki xüsusiyyətlər nümayiş etdirirlər.
RAM-lar üçün bu nə deməkdir?
Əgər altermagnetizm praktiki tətbiqlərdə təsdiqlənsə, kompüter yaddaşlarının daha yığcam və daha səmərəli dizayn edilməsinə kömək edə bilər. Bu isə gələcək RAM arxitekturalarında həm performans, həm də enerji sərfiyyatı baxımından üstünlük yarada bilər.
Tədqiqat Rice University-dən Ming Yi, University of Minnesota-dan Bharat Jalan və Paul Scherrer Institute-dan Milan Radovic-in əməkdaşlığı ilə aparılıb. Nəticələr Science Advances jurnalında dərc olunub.
Kəşf hələ başlanğıcdır
Bu araşdırma hələ birbaşa bazara çıxacaq məhsul demək deyil. Amma o, kvant materiallarının yaddaş texnologiyalarında necə istifadə oluna biləcəyinə dair mühüm elmi ipucu verir.
Alimlər üçün əsas sual indi budur: altermagnetizm laboratoriyadan çıxıb real çiplərə qədər gedə biləcəkmi?
Nəticə: Ruthenium dioxide üzərində aparılan bu tədqiqat göstərir ki, gələcəyin daha kiçik və ağıllı RAM texnologiyaları kvant materiallarının gözlənilməz maqnit davranışından doğula bilər.