Süd Yolunun mərkəzində elə bir ulduz tapılıb ki, sürəti insan təsəvvürünü asanlıqla geridə qoyur. S301 adlı bu ulduz Sagittarius A* qara dəliyinin ətrafında məlum ulduzların hamısından daha yaxın və daha sürətli hərəkət edir.
Kəşf Almaniyadakı Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics tədqiqatçılarına məxsusdur. S301 artıq 1,8 milyarddan çox ulduzun yer aldığı böyük kataloqa daxil edilib, amma onu sıradan bir obyekt adlandırmaq çətindir.
S301-i bu qədər xüsusi edən nədir?
S301-in əsas fərqi onun inanılmaz sürətidir. Ulduz Sagittarius A*-a yaxınlaşanda kəskin şəkildə sürətlənir və qara dəliyin ətrafında dar dönüş edir.
S301 maksimum anda saniyədə təxminən 15 500 mil, yəni saatda 55,8 milyon mil sürətə çatır.
Bu sürət zirvəsinə çatdıqdan sonra ulduz daha geniş orbit xətti ilə geri qayıdır və dövrünü təkrarlayır. Yəni S301 sanki qara dəliyin cazibə qüvvəsindən kosmik “sapand” kimi istifadə edir.
Bu sürəti təsəvvür etmək niyə çətindir?
Müqayisə üçün, əvvəl ən sürətli obyektlərdən biri sayılan aşağı kütləli ulduz və onun “super Neptune” planeti saatda təxminən 1,2 milyon mil sürətlə hərəkət edirdi. S301 isə bu göstəricini dəfələrlə üstələyir.
Bizim Günəş sistemi kosmosda saatda təxminən 500 min mil sürətlə irəliləyir. İnsanların yaratdığı ən sürətli aparat olan Parker Solar Probe isə saatda 430 min mil civarında hərəkət edir.
Əlbəttə, S301 işıq sürətinə çatmır. Amma insanlar tərəfindən müşahidə edilən məlum ulduzlar və planetlər arasında bu qədər ekstremal orbit və sürət onu çox xüsusi edir.
Qara dəliyə S2-dən də yaxın: əsas önəm buradadır
S301-in digər vacib tərəfi onun Sagittarius A*-a olan məsafəsidir. Tədqiqata görə, bu ulduz əvvəl ən yaxın məlum ulduz sayılan S2-dən qara dəliyə 10 dəfə daha yaxın keçir.
Bu yaxınlıq alimlər üçün böyük fürsətdir. Çünki qara dəlikləri birbaşa görmək mümkün deyil: onların cazibəsi o qədər güclüdür ki, işıq belə qaça bilmir.
Alimlər S301 vasitəsilə nəyi öyrənmək istəyir?
Tədqiqatçılar S301-in orbitini izləməklə Sagittarius A*-ın ətraf mühitə necə təsir etdiyini daha dəqiq ölçə bilərlər. Bu, qara dəliklərin cazibəsi, fırlanması və məkan-zaman üzərində yaratdığı effektlər barədə yeni məlumatlar verə bilər.
Başqa sözlə, S301 sadəcə rekord qıran sürətli ulduz deyil. O, Süd Yolunun mərkəzindəki ən sirli obyektlərdən birini anlamaq üçün təbii kosmik laboratoriyadır.
Nəticə: S301-in kəşfi göstərir ki, qalaktikamızın mərkəzi hələ də gözlənilməz rekordlar və qara dəlikləri anlamağa kömək edəcək ipucları ilə doludur.