Britaniyada süni intellekt və sağlamlıq datası ətrafında gərginlik böyüyür. NHS-in Palantir ilə böyük data razılaşması xəstəxana xalatlı etirazçıları küçəyə çıxarıb.
Manchester-də keçirilən NHS ConfedExpo tədbirinin girişində təxminən 80 nəfər toplaşaraq hökumətdən bu müqaviləni dayandırmağı tələb edib. Onların əsas qorxusu sadədir: həssas tibbi məlumatlar kimin əlində olacaq?
Etirazın hədəfi: xəstə datası və Palantir-in rolu
Etirazçılar “Patients vs. Palantir” yazılı plakatlar qaldırıb, “Hands off our NHS, hands off our health data” şüarları səsləndiriblər. Yağışlı havaya baxmayaraq, qrup konfransa gələn NHS rəhbərliyinin diqqətini çəkməyə çalışıb.
WIRED-ə danışan və özünü NHS tibb bacısı kimi təqdim edən John adlı etirazçı bildirib ki, sağlamlıq məlumatlarının xarici şirkətin sistemlərinə daxil olması onu narahat edir. O, həmçinin Palantir-in ABŞ Immigration and Customs Enforcement və İsrail ordusu ilə əlaqələrinə etiraz etdiyini deyib.
NHS ilə Palantir arasındakı müqavilənin dəyəri 440 milyon dollara qədər qiymətləndirilir və razılaşma 2031-ci ilə qədər davam edə bilər.
Bu müqavilə nəyi dəyişməlidir?
Palantir-in NHS üçün quracağı sistem “federated data platform” adlanır. Məqsəd səhiyyə xidmətinin müxtəlif yerlərində toplanan məlumatları birləşdirib analiz etmək, növbələri azaltmaq və resurs israfını tapmaqdır.
Şirkət data analitikası və AI alətləri ilə böyük, qarışıq məlumat bazalarında gizli nümunələri üzə çıxarmağı vəd edir. NHS üçün bu, daha sürətli qərarvermə və daha effektiv idarəetmə demək ola bilər.
Amma məsələ təkcə texnologiya deyil. Aktivistlər hesab edir ki, belə həssas sistemlərdə şəffaflıq, ictimai nəzarət və data məxfiliyi birinci yerdə olmalıdır.
Hökumətin hələ çıxış yolu var
Böyük Britaniya hökuməti Palantir ilə əməkdaşlığa ilk dəfə 2020-ci ildə, Covid-19 pandemiyası zamanı virusun yayılmasını izləmək üçün başlayıb. O vaxtdan şirkət və tərəfdaşları ölkənin dövlət sektorunda bir sıra müqavilələr qazanıb.
Hazırkı NHS müqaviləsində isə maraqlı detal var: hökumət gələn fevralda razılaşmadan çıxmağa imkan verən bənddən istifadə edə bilər. Etirazçılar da məhz bu fürsətin qaçırılmamasını istəyir.
Pull the Plug adlı aktivist qrupunun həmtəsisçisi Frieda Lurken deyib ki, insanlar AI-nin həyatlarında necə istifadə olunmasına söz sahibi olmalıdır. Etirazda Amnesty International və səhiyyə işçilərini təmsil edən Unison həmkarlar ittifaqı da iştirak edib.
Nəticə: Palantir-NHS qalmaqalı göstərir ki, səhiyyədə AI təkcə innovasiya deyil, həm də etibar, məxfilik və ictimai nəzarət məsələsidir.