Texnologiya dünyasında sərmayə qərarları bəzən təkcə rəqəmlərlə ölçülmür. Inspire Investing üçün sual daha fərqlidir: “Bu şirkət mənəvi testdən keçirmi?”
Business Insider-in məlumatına görə, “biblically responsible investing” yanaşması ilə işləyən Inspire Investing Elon Musk ekosisteminə, xüsusilə SpaceX-ə yatırım etməyi uyğun saymır. Səbəb isə raket texnologiyası yox, Musk-a məxsus X platforması və onun ətrafında yaranan AI qalmaqalıdır.
SpaceX niyə “mənəvi audit”dən keçmədi?
Inspire Investing CEO-su Robert Netzly bildirib ki, şirkət SpaceX-ə yatırım etməklə X-dəki problemli fəaliyyətlərdən dolayı dolayı yolla qazanc əldə etmək istəmir. Onun sözlərinə görə, X platformasında seksual məzmunla bağlı narahatlıqlar ciddi siqnaldır.
Məsələnin mərkəzində xAI tərəfindən hazırlanmış Grok çatbotu dayanır. İddialara görə, Grok bu ilin əvvəlində bəzi şəxslərin, o cümlədən uşaqların razılığı olmadan seksual xarakterli görüntülərin yaradılmasında istifadə edilib.
“SpaceX nə qədər həyəcanverici raket şirkəti olsa da, biz daha dərin suallar verməliyik,” — Robert Netzly.
Musk isə bu tənqidləri dəfələrlə kiçiltməyə çalışıb. O, Grok-un CSAM yaratmadığını deyib və reaksiyaları “senzura” cəhdi kimi təqdim edib.
Grok qalmaqalı AI təhlükəsizliyini yenidən gündəmə gətirdi
Bu hadisə süni intellekt alətlərində təhlükəsizlik baryerlərinin nə qədər vacib olduğunu bir daha göstərdi. Xüsusən görüntü yaradan AI sistemlərində zəif nəzarət real insanlara ciddi zərər verə bilər.
Sonradan Grok-un bu cür istifadəsini məhdudlaşdırmaq üçün addımlar atıldığı bildirilir. Amma problem artıq daha böyük müzakirəni açıb: AI şirkətləri sürət uğruna etik filtrləri nə qədər riskə ata bilər?
Palantir isə niyə problem sayılmır?
Maraqlısı odur ki, Inspire Investing SpaceX-dən uzaq durduğu halda Palantir kimi mübahisəli texnologiya şirkətlərinə sərmayə qoymaqda problem görmür. Palantir uzun illərdir müşahidə, məlumat analitikası və dövlət qurumları ilə əməkdaşlığına görə tənqid olunur.
Netzly Palantir-in texnologiyalarının pis məqsədlər üçün istifadə oluna biləcəyini etiraf edib. Amma bunu silah istehsalçısı nümunəsi ilə izah edərək, məhsulun yanlış istifadəsinə görə istehsalçını birbaşa günahlandırmadıqlarını deyib.
Bu analogiya isə hər kəsi inandırmaya bilər. Çünki Palantir-in rəhbərliyi şirkətin texnologiyasını miqrantların izlənməsi və etirazların nəzarətdə saxlanması kimi həssas sahələrdə açıq şəkildə bazara çıxarır.
Etik yatırım, yoxsa seçici yanaşma?
Bu hadisə texnologiya sərmayələrində “etik filtr” anlayışını yenidən müzakirəyə çıxarır. Əgər AI platformasında zərərli məzmun riski investisiya üçün qırmızı xətdirsə, kütləvi müşahidə texnologiyaları niyə eyni dərəcədə sərt qiymətləndirilmir?
Inspire Investing-in mövqeyi bir tərəfdən Musk şirkətlərinə qarşı prinsipial görünür. Digər tərəfdən, Palantir kimi şirkətlərə münasibət bu prinsipin harada başlayıb harada bitdiyi barədə suallar yaradır.
Nəticə: Texnologiyaya yatırım artıq təkcə gəlir hesabı deyil — AI, müşahidə və platforma məsuliyyəti investorların etik testini də çətinləşdirir.