Əgər heç vaxt meditasiya ilə maraqlanmısınızsa, bəlkə də düşünmüsünüz ki, sakitləşərək, nəfəs alaraq, ağlınızı yayındıran düşüncələrdən uzaqlaşmalısınız. Amma beynəlxalq bir araşdırma göstərir ki, meditasiya, əksinə, beyin fəallığını artıraraq onun dinamikasını dərin şəkildə dəyişdirir.
Monreal Universiteti və İtaliyanın Milli Tədqiqat Şurasının alimləri Romadakı Santacittārāma Buddist monastırında Tay meşə ənənəsinə mənsub olan 12 rahibi cəlb etdilər. Çieti-Peskaradakı laboratoriyada alimlər bu meditasiya təcrübəçilərinin beyin fəaliyyətini maqnetoensefaloqrafiya (MEG) ilə analiz etdilər. Bu texnologiya beynin elektrik siqnallarını yüksək dəqiqliklə qeyd edə bilir.
Araşdırma iki klassik meditasiya formasına fokuslanırdı: Samatha və Vipassana. Samatha xüsusi obyektivə davamlı diqqət yetirməyə yönələn bir texnikadır, tez-tez sakit və dayanıqlı nəfəs alma ilə zehni sabitləşdirmək və dərin sakitlik və konsentrasiya vəziyyətinə çatmaq məqsədini güdür. Vipassana isə hisslər, düşüncələr və emosiyaların tərəfsiz müşahidəsi üzərində qurulub, bu da zehni aydınlıq və təcrübənin daha dərindən dərk olunmasına kömək edir.
Monreal Universitetinin psixologiya professoru və tədqiqatın həmmüəllifi Karim Jerbi izah edir ki, “Samatha ilə diqqət sahənizi daraldırsınız, bir fənər işığı kimi; Vipassana ilə isə əksinə, bu işığı genişləndirirsiniz.” Mindfulness proqramlarında bu iki texnika tez-tez növbəli şəkildə tətbiq olunur.
Araşdırma nəticəsində beyin dinamikası ilə bağlı bir çox göstəricilər, o cümlədən neyron salınımları, siqnal mürəkkəbliyi və “kritiklik” ilə əlaqəli parametrlər qeyd edildi. Kritiklik, 20 ildən artıqdır ki, neyroelmdə tətbiq olunan və statistik fizika sahəsindən götürülmüş bir anlayışdır. Bu, səmərəli fəaliyyəti mümkün edən və sağlam beyində məlumatların optimal emalını təmin edən bir vəziyyəti təsvir edir.
Jerbi bildirdi ki, “Beyin elastikliyi çatışmırsa, yaxşı uyğunlaşmır, çox qarışıqlıq isə epilepsiya kimi nasazlıqlara səbəb ola bilər.” Neyron şəbəkələri məlumatları etibarlı şəkildə ötürmək üçün kifayət qədər sabit, yeni vəziyyətlərə tez uyğunlaşmaq üçün isə kifayət qədər elastik olmalıdır. Bu balans beynin emal, öyrənmə və cavab vermə qabiliyyətini optimallaşdırır.
Eksperiment zamanı rahiblərin beyin fəaliyyəti yüksək dəqiqlikli MEG sistemi ilə qeydə alındı. Onlar meditasiya növlərini bir-birinə keçidlə həyata keçirərkən, aralarda kiçik fasilələrlə istirahət etdilər. Toplanan məlumatlar inkişaf etmiş siqnal analizi və maşın öyrənməsi alətləri ilə işlənərək neyron mürəkkəbliyi və dinamikası ilə bağlı müxtəlif göstəricilər çıxarıldı.
Son nəticələr Neuroscience jurnalında dərc olundu.
