Texnologiya Lüğəti

Video rezolyusiyadır. 4K (Ultra HD) 3840x2160, 8K isə 7680x4320 piksel rezolyusiya deməkdir. Daha yüksək rezolyusiya daha dəqiq, ətraflı görüntü verir, lakin daha çox yaddaş tələb edir.

Beşinci nəsil mobil şəbəkə texnologiyasıdır. 4G-yə nisbətən 100 dəfəyə qədər sürətli, aşağı gecikməli internet bağlantısı təmin edir.

İki versiyadan (A və B) hansının daha yaxşı nəticə verdiyini müəyyən etmək üçün bölünmüş sınaq metodudur. Bir dəyişkən saxlanıb digəri dəyişdirilir və hər iki versiya müxtəlif istifadəçi qruplarına göstərilir.

Proqram, veb sayt və cihazların əlillər də daxil olmaqla bütün istifadəçilər tərəfindən istifadə edilə bilməsi üçün dizayn edilməsidir. WCAG standartları accessibility-nin əsas bələdçisidir.

İnsan müdaxiləsi olmadan mürəkkəb, çoxaddımlı tapşırıqları müstəqil şəkildə planlaşdıran, alətlərdən istifadə edən və icra edən süni intellekt sistemidir. AutoGPT, Devin, Claude Agents bu sahənin öncülüdür.

Proqram inkişafında çevik metodologiya. Layihəni kiçik iterasiyalara bölərək, davamlı geri bildirim əsasında inkişaf etdirməyi hədəfləyir.

Bir problemi həll etmək üçün addım-addım yazılmış təlimatlar məcmusudur. Proqramlaşdırmanın əsasını təşkil edir.

Texnologiyanın arxa planda, fərqedilmədən, həyatımıza inteqrasiya olduğu gələcək vizyonudur. Cihazlar fiziki mühiti hiss edərək, xüsusi əmr olmadan xidmət göstərir.

Active Matrix Organic Light-Emitting Diode – Samsung tərəfindən hazırlanmış OLED texnologiyasının inkişaf etdirilmiş növüdür.

Rəqəmsal davranış məlumatlarının toplanması, ölçülməsi, analizi və hesabatıdır. Google Analytics, Mixpanel, Amplitude məşhur analitika platformalarıdır.

Google tərəfindən əsasən smartfonlar üçün hazırlanmış açıq mənbəli əməliyyat sistemidir. Dünyada ən geniş istifadə olunan mobil əməliyyat sistemidir.

Application Programming Interface – proqramların bir-biri ilə əlaqə qurmasını təmin edən qaydalar məcmusudur. Bir proqramın funksiyalarına başqa proqramlar tərəfindən daxil olmağa imkan verir.

Mobil proqramların cihaz funksiyalarına (kamera, mikrofon, yer, kontaktlar) çıxış üçün istifadəçidən aldığı icazələrdir. Gizlilik baxımından kritik əhəmiyyət daşıyır.

Apple-ın iOS cihazları üçün rəsmi proqram mağazasıdır. iOS proqramlarının endirilməsi və yüklənməsinin yeganə rəsmi yoludur.

Apple tərəfindən öz cihazları üçün hazırlanan ARM əsaslı çip seriyasıdır. M1, M2, M3 kimi modellər yüksək performans və enerji səmərəliliyi ilə tanınır.

Real dünya görüntüsünə rəqəmsal elementlər əlavə edən texnologiyadır. Telefon kamerası ilə 3D obektlər görmək AR-nın sadə nümunəsidir.

İstifadəçinin kimliğini doğrulama prosesidir. Şifrə, biometrik, iki faktorlu autentifikasiya (2FA) ən geniş üsullardır.

Sürücü müdaxiləsi olmadan kompüter sistemi, sensorlar, kameralar və AI vasitəsilə özbaşına hərəkət edən avtomobildir. Tesla Autopilot, Waymo bu sahənin liderləridir.

İstifadəçinin görmədiy, serverda işləyən proqram hissəsidir. Verilənlər bazası əməliyyatları, autentifikasiya, biznes məntiqi buraya daxildir.

Məlumatların itməsi, zədələnməsi və ya kiber hücum halına qarşı hazırlanmış ehtiyat nüsxəsidir. 3-2-1 qaydası: 3 nüsxə, 2 müxtəlif media, 1-i uzaqda saxlamağı tövsiyə edir.

Şəbəkə bağlantısının müəyyən vaxt ərzində ötürə biləcəyi maksimum məlumat miqdarıdır. Mbps (meqabit/saniyə) ilə ölçülür.

Cihazın bir şarjla nə qədər işləyə biləcəyini göstərir. mAh (milliampere-saat) ilə ölçülür.

Ənənəvi metodlarla emal edilə bilməyən çox böyük həcmli, sürətli artan və müxtəlif növlü verilənlər məcmusudur.

Şəxsiyyəti bioloji xüsusiyyətlərə (barmaq izi, üz, göz, səs) əsasən doğrulayan texnologiyadır. Smartfonlar, hava limanları, bank sistemlərində geniş istifadə olunur.

Dəyişdirilməsi mümkün olmayan şəkildə əməliyyatları qeyd edən paylanmış reyestr texnologiyasıdır. Kriptovalyutaların əsasını təşkil edir, lakin digər sahələrdə də istifadə olunur.

Qısa məsafəli simsiz məlumat mübadiləsi üçün istifadə olunan radio texnologiyasıdır. Qulaqlıq, dinamik, smartwatch kimi cihazları telefonla birləşdirmək üçün istifadə olunur.

İstifadəçilərə internet saytlarına baxmağa imkan verən proqramdır. Google Chrome, Mozilla Firefox, Safari, Microsoft Edge ən məşhur brauzerlərdir. Brauzer URL ünvanları HTTP/HTTPS protokolu vasitəsilə serverə göndərir və cavab olaraq aldığı HTML/CSS/JavaScript fayllarını ekranda göstərir.

İnternet üzərindən hesablama xidmətlərinin (serverlər, saxlama, verilənlər bazaları, şəbəkə, proqram təminatı) göstərilməsidir. AWS, Google Cloud və Microsoft Azure əsas bulud xidmət təminatçılarıdır.

Məlumatların uzaq serverlərə internetlə yükləndiyi, saxlandığı və idarə edildiyi xidmətdir. Google Drive, Dropbox, iCloud tanınmış bulud saxlama xidmətlərindəndir.

Tez-tez istifadə olunan məlumatların daha sürətli əldə edilməsi üçün müvəqqəti olaraq saxlanıldığı yaddaş bölgəsidir.

Content Delivery Network – veb məzmununu dünya üzrə paylanmış serverlərdən istifadəçilərə ən yaxın yerdən çatdıran şəbəkədir. Yüklənmə sürətini artırır.

İnsan söhbətini simulyasiya edən proqramdır. Müştəri xidmətləri, sualların cavablandırılması və avtomatik müsahibə kimi məqsədlər üçün istifadə olunur.

OpenAI tərəfindən hazırlanmış GPT modeli əsasında işləyən güclü dil modelidir. Sualları cavablandırmaq, mətn yazmaq, kod yazmaq kimi geniş imkanlara sahibdir.

Continuous Integration / Continuous Deployment – proqram dəyişikliklərinin avtomatik test edilib, istehsal mühitinə yerləşdirilməsi prosesidir. Əl əməyini azaldır, buraxılış sürətini artırır və xətaları erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edir.

İnternet üzərindən hesablama resurslarının (server, saxlama, proqram) xidmət olaraq təqdim edilməsidir.

Video oyunların oyunçunun cihazında deyil, güclü uzaq serverlərdə işlədilib axın olaraq cihaza göndərildiyi texnologiyadır. Zəif cihazlarla güclü oyunlar oynamağa imkan verir.

Rəqəmsal audio və video məlumatlarını sıxışdırmaq (encode) və açmaq (decode) üçün istifadə olunan alqoritm və ya proqramdır. H.264, H.265, AV1, MP3, AAC ən məşhur codec-lərdir.

Kompüter görmə – maşınların rəqəmsal şəkilləri və videoları "görüb" anlamasına imkan verən süni intellekt sahəsidir. Üz tanıma, obyekt aşkarı, tibbi şəkil analizi əsas tətbiqatlarıdır.

Hədəf auditoriyanı cəlb etmək, saxlamaq və müştəriyə çevirmək üçün dəyərli, uyğun məzmun yaratmaq və yaymaq strategiyasıdır. Birbaşa reklama alternativdir.

Sayta gələn ziyarətçilərin nə faizinin istənilən hərəkəti (alış, qeydiyyat, abunəlik) etdiyini göstərən marketing göstəricisidir. CR = Çevrilmələr / Ziyarətçilər × 100.

Central Processing Unit – kompüterin bütün hesablama əməliyyatlarını yerinə yetirən əsas emal vahididir. Kompüterin "beyni" hesab olunur.

Cascading Style Sheets – HTML elementlərinin görünüşünü (rəng, şrift, ölçü, yer) idarə edən stil dilidir. Responsive dizayn, animasiyalar və müasir interfeys elementlərini CSS vasitəsilə yaratmaq mümkündür.

Kibertəhlükəsizlik – rəqəmsal sistemləri, şəbəkələri və məlumatları zərərli hücumlardan qoruma sahəsidir.

Proqram interfeysinin ağ fonlu əvəzinə tünd (qara, tünd boz) fonlu rəng sxemasına keçməsidir. Gecə vaxtı göz yorğunluğunu azaldır, OLED ekranlarda batareya ömrünü uzadır.

Standart brauzerlə əlçatmaz olan, Tor şəbəkəsi kimi xüsusi proqramlarla daxil olunan internetin gizli hissəsidir. Məxfilik üçün istifadə edilən qanuni saytlar da var, lakin qeyri-qanuni aktivliklər üçün də bilinir.

Verilənlər elmi – böyük verilənlər massivlərindən dəyərli məlumat çıxarmaq üçün statistika, proqramlaşdırma və sahə biliyini birləşdirən interdisiplinar sahədir.

Structured Query Language vasitəsilə idarə olunan, cədvəllər əsasında qurulan relational verilənlər bazasıdır. PostgreSQL, MySQL, SQLite ən geniş yayılmış açıq mənbəli variantlardır.

Distributed Denial of Service – çoxlu cihazdan eyni vaxtda hücum edərək serveri iş yükünü dözəməyəcək həddə çatdırmağı hədəfləyən kiberhücum növüdür. Saytları əlçatmaz edir.

Dərin öyrənmə (deep learning) alqoritmləri ilə yaradılan, insanın dediyi söz/hərəkəti təsvir edən saxta video və ya audio məzmundur. Dezinformasiya üçün ciddi təhlükə yaradır.

Proqram inkişafı (Dev) və İT əməliyyatlarını (Ops) birləşdirən praktika məcmusudur. Proqramın daha sürətli, etibarlı şəkildə hazırlanmasını və yayılmasını hədəfləyir.

Çoxqatlı neyron şəbəkələrindən istifadə edərək mürəkkəb nümunələri öyrənən maşın öyrənməsinin bir qoludur. Şəkil tanıma, nitq tanıma və natural dil emalında geniş istifadə olunur.

Fiziki bir obyektin (zavod, şəhər, insan orqanı) tam funksional rəqəmsal modelidir. Real vaxtlı sensorlarla sinxronlaşaraq simulyasiya, proqnoz və optimallaşdırma üçün istifadə olunur.

Domain Name System – sayt adlarını (məsələn, techdad.az) IP ünvanlara çevirən sistemdir. İnternetin "telefon kitabı" kimi çalışır.

Proqramları konteynerlər içinə yerləşdirən platforma. Proqramın istənilən mühitdə eyni şəkildə işləməsini təmin edir.

İnternet üzərindən mal və xidmətlərin alınıb-satılmasıdır. Amazon, eBay dünya üzrə ən böyük e-ticarət platformalarıdır.

Elektron tullantılar – ömrü bitmiş elektron cihazlar (köhnə telefon, kompüter, batareya). Dünyada ən sürətli böyüyən tullantı növüdür. Düzgün emal edilmədikdə ətraf mühitə ciddi zərər verir.

Məlumatların mərkəzi serverlərə göndərilmək əvəzinə mənbəyə ən yaxın cihazda emal edilməsidir. Gecikmə müddətini azaldır.

Fiziki SIM kart tələb etmədən cihaza birbaşa proqram vasitəsilə mobil operator xidmətini aktivləşdirən texnologiyadır. Bir cihazda birdən çox nömrə saxlamağa imkan verir.

Məlumatları işıq siqnalları şəklində uzun məsafəyə ötürən, şüşə və ya plastik liflərdən hazırlanmış kabel növüdür. Ənənəvi mis kablolara nisbətən qat-qat sürətli və aşağı itkili ötürmə təmin edir.

Financial Technology – maliyyə xidmətlərini texnologiya ilə modernləşdirən sahədir. Rəqəmsal ödəmələr, kreditlər, investisiya proqramları fintech-ə daxildir.

Şəbəkə trafikini izləyən və müəyyən qaydalara əsasən icazə verən və ya bloklayan şəbəkə təhlükəsizlik sistemidir.

Bükülən OLED ekrana sahib olan, açıldıqda tablet, qatlandıqda adi telefon ölçüsünü alan smartfon növüdür. Samsung Galaxy Z Fold seriyası bu sahənin öncülüdür.

İstifadəçinin birbaşa gördüyü və qarşılıqlı əlaqəyə girdiyi veb saytın hissəsidir. HTML, CSS, JavaScript əsas frontend texnologiyalarıdır.

Həm frontend, həm də backend texnologiyaları ilə işləyə bilən proqramçını ifadə edir.

Oyun mexanizmlərini (xal, liderlik cədvəli, nailiyyət nişanı) oyun olmayan sahələrə tətbiq etmək strategiyasıdır. Tətbiqdə istifadəçi aktivliyini və sadiqliyi artırmaq üçün istifadə olunur.

Yeni mətn, şəkil, audio, video kimi orijinal kontent yaradan süni intellekt sistemlərinin ümumi adıdır. ChatGPT, Midjourney, DALL·E, Sora bu kateqoriyaya daxildir.

Proqram mənbə kodunun dəyişikliklərini izləyən paylanmış versiya nəzarət sistemidir. Linus Torvalds tərəfindən 2005-ci ildə yaradılmışdır. Komandaların eyni layihə üzərinde eyni vaxtda işləməsinə imkan verir.

Proqramçıların kod saxlamasına, idarə etməsinə və əməkdaşlıq etməsinə imkan verən veb platformadır. Git versiya nəzarət sistemini əsas götürür.

Google-ın Android cihazları üçün rəsmi proqram mağazasıdır. Android proqramlarının əsas mənbəyidir.

Generative Pre-trained Transformer – OpenAI tərəfindən hazırlanmış böyük dil modeli ailəsidir. Transformer arxitekturasına əsaslanır. GPT-4 hazırda ən inkişaf etmiş versiyasıdır. Mətn yazmaq, kod yazmaq, sualları cavablandırmaq kimi geniş tətbiqatları var.

Graphics Processing Unit – əvvəlcə qrafika hesablamaları üçün nəzərdə tutulmuş, indi isə AI, kriptovalyuta minası və video emalında da istifadə olunan prosessordur.

Facebook tərəfindən hazırlanmış, API-lar üçün sorğu dilidir. REST API-dən fərqli olaraq müştəriyə tam olaraq lazım olan məlumatları istəməyə imkan verir, həddindən çox və ya az məlumat göndərilmir.

Kompüter sistemlərinin zəifliklərini aşkar etmək və istismar etmək prosesidir. Etik hacking (white hat) sistemləri qorumaq üçün icazəli şəkildə aparılır.

Cihazın vibrasiya vasitəsilə istifadəçiyə fiziki əks əlaqə verməsidir. Klaviatura vuruşlarını, xəbərdarlıqları və oyun hadisələrini fiziki hiss kimi çatdırır.

Smartfonun internet bağlantısını simsiz şəbəkə kimi digər cihazlarla paylaşma funksiyasıdır.

HyperText Markup Language – veb səhifələrin strukturunu müəyyən edən işarələmə dilidir. Teqlər vasitəsilə mətn, şəkil, cədvəl, forma kimi elementlər yaradılır. HTML-i CSS ilə birləşdirdikdə vizual dizayn, JavaScript ilə birləşdirdikdə isə interaktivlik əldə edilir.

Hypertext Transfer Protocol (Secure) – veb brauzer ilə server arasında məlumat mübadiləsi protokoludur. HTTPS versiyası SSL şifrələməsi ilə qorunur.

Sosial mediada geniş auditoriyası olan şəxslərin (influencer) məhsul və ya xidməti öz izləyicilərinə tövsiyə etməsi əsasında qurulan marketing strategiyasıdır.

Apple tərəfindən iPhone üçün hazırlanmış mobil əməliyyat sistemidir. Qapalı ekosistemi ilə tanınır və yalnız Apple cihazlarında işləyir.

Internet Protocol Address – şəbəkəyə qoşulan hər cihazın unikal ünvanıdır. IPv4 (32-bit) və IPv6 (128-bit) olmaq üzrə iki versiyası var. Cihazların şəbəkədə bir-birini tanıması üçün vacibdir.

2FA – giriş zamanı şifrəyə əlavə olaraq ikinci doğrulama metodunu (SMS kodu, autentifikator proqramı) tələb edən güvenlik üsuludur.

İnternetnə qoşulan fiziki cihazlar şəbəkəsidir. Ağıllı ev cihazları, sensor avadanlıqları, geyilə bilən texnologiyalar IoT-nın nümunələridir.

Veb saytları interaktiv etmək üçün istifadə olunan proqramlaşdırma dilidir. Hazırda həm frontend, həm də backend inkişafı üçün istifadə olunur.

JavaScript Object Notation – məlumatların saxlanması və ötürülməsi üçün istifadə olunan yüngül məlumat formatıdır. İnsanlar və maşınlar tərəfindən asanlıqla oxunur.

Kompüter sistemlərini, şəbəkələri və proqramları rəqəmsal hücumlardan qorumaq üçün görülən tədbirlər məcmusudur. Məlumatların məxfiliyini, bütövlüyünü və əlçatanlığını təmin etmək məqsədi daşıyır.

Şifrələmə texnologiyasından istifadə edərək qorunan rəqəmsal və ya virtual valyuta növüdür. Bitcoin, Ethereum ən tanınmış kriptovalyutalardır.

Konteynerlər üzərinde işləyən proqramları avtomatik olaraq yerləşdirən, miqyaslandıran və idarə edən açıq mənbəli sistemdir.

Kvant mexanikasının prinsiplərindən (superposition, dolaşıqlıq) istifadə edərək hesablamalar aparan kompüter növüdür. Klassik kompüterlərlə həll edilməsi mümkün olmayan mürəkkəb problemləri həll edə bilir.

Gecikməlilik – məlumat paketinin mənbədən təyinata çatma müddətidir. Millisaniyə ilə ölçülür. Aşağı latency oyunlar və real vaxtlı sistemlər üçün vacibdir.

Large Language Model – böyük mətn kütlələri üzərində öyrədilmiş, insan dilinə oxşar mətn yarada bilən dil modelidir. GPT-4, Claude, Gemini LLM-lərin nümunələridir.

Proqram və ya məzmunun fərqli dil, mədəniyyət, region tələblərinə uyğunlaşdırılmasıdır. Sadəcə tərcümə deyil, tarix formatı, valyuta, rəng simvolizmi kimi detalları da əhatə edir.

Maşın öyrənməsi – sistemlərə açıq proqramlaşdırma olmadan verilənlərdən öyrənmə imkanı verən süni intellekt qoludur.

Malicious Software – kompüter sistemlərinə zərər vermək məqsədilə yazılmış zərərli proqramdır. Virus, trojan, ransomware malware növlərindəndir.

Süni intellektin bir qolu olub, sistemlərə açıq şəkildə proqramlaşdırılmadan öyrənmə imkanı verən alqoritmlər məcmusudur. Verilənlərə əsaslanaraq modellər qurur və proqnozlar verir.

Virtual, artırılmış reallıq elementlərini birləşdirən paylanmış 3D virtual dünyalar şəbəkəsidir. İstifadəçilər bu virtual mühitdə işləyə, oynaya və sosiallaşa bilərlər.

Böyük proqramı kiçik, müstəqil xidmətlərə bölən arxitektura yanaşmasıdır. Hər xidmət ayrı-ayrılıqda inkişaf etdirilə, test edilə və yerləşdirilə bilər.

Minimum Viable Product – müştərilərə dəyər verən minimum funksiyalara sahib ilk məhsul versiyasıdır. İdeyaları sürətlə bazarda sınamaq üçün startaplar tərəfindən istifadə olunur.

NLP – süni intellektin insan dilini anlama, şərh etmə və yaratma qabiliyyətidir. Chatbotlar, avtomatik tərcümə, duyğu analizi NLP-nin tətbiq sahələridir.

İnsan beyninin quruluşundan ilham alan hesablama modelidir. Bir-birinə bağlı süni neyronlardan ibarət olub, nümunələri tanımaq və qərar vermək üçün istifadə edilir.

Near Field Communication – çox qısa məsafədə (10 sm-ə qədər) simsiz məlumat mübadiləsinə imkan verən texnologiya. Kontaktsız ödəmələr üçün istifadə olunur.

Non-Fungible Token – blockchain texnologiyasında unikal rəqəmsal aktivləri təmsil edən token növüdür. Rəqəmsal sənət əsərləri, oyun əşyaları NFT-nin ən məşhur tətbiq sahələridir.

Kod yazmadan və ya az kodla proqram, avtomatlaşdırma, veb sayt yaratmağa imkan verən platforma və alətlərdir. Bubble, Webflow, Zapier bu kateqoriyanın nümunələridir.

JavaScript-i brauzerdən kənarda, serverda işlətməyə imkan verən açıq mənbəli mühitdir. Sürətli, hadisə əsaslı (event-driven) arxitekturası sayəsində real vaxtlı proqramlar üçün çox uyğundur. npm paket idarəçisi ilə gəlir.

Ənənəvi cədvəl əsaslı SQL verilənlər bazalarından fərqli olaraq, çevik sxemə malik verilənlər bazası növüdür. MongoDB, Cassandra məşhur NoSQL sistemlərdir.

Organic Light-Emitting Diode – hər pikselin öz işığını istehsal etdiyi ekran texnologiyasıdır. Dərin qara rənglər, yüksək kontrast oranı ilə tanınır.

GPT, DALL·E, Whisper, Sora kimi inqilabi süni intellekt modelləri hazırlayan Amerika texnologiya şirkətidir. 2015-ci ildə qeyri-kommersiya tədqiqat təşkilatı kimi qurulmuş, sonradan kommersiya şirkətinə çevrilmişdir. ChatGPT-nin yaradıcısıdır.

Mənbə kodu ictimaiyyətə açıq olan proqram təminatıdır. İstənilən şəxs kodu oxuya, dəyişdirə və paylaya bilər. Linux, Android, Firefox tanınmış open source layihələrdir.

Proqram mənbə kodunun istifadə, dəyişdirmə, yayma şərtlərini müəyyən edən hüquqi sənəddir. MIT, Apache 2.0, GPL ən geniş istifadə olunan lisenziyalardır.

Over-The-Air – internet vasitəsilə kabel bağlantısı olmadan cihaza proqram, əməliyyat sistemi yeniləməsi göndərmə üsuludur. Tesla avtomobilləri, smartfonlar OTA yeniləmə alır.

Proqramın aşkarlanan xəta, boşluq və ya zəifliyini aradan qaldırmaq üçün buraxılan kiçik proqram yeniləməsidir. Müntəzəm patch tətbiq etmək kibertəhlükəsizliyin əsas qaydalarından biridir.

Etik hackerlerin icazəli şəkildə sistemin zəifliklərini tapıb hesabat vermək məqsədilə apardığı simulyasiya edilmiş kiberhücumdur.

Kibertəhlükəsizlik mütəxəssislərinin sistemin zəifliklərini tapmaq üçün istifadə etdiyi strukturlaşdırılmış yanaşmalar toplusudur. OWASP Top 10, PTES, NIST əsas metodologiya çərçivələridir.

Telefon daxilindən güzgü sistemindən istifadə edərək yüksək optik zoom imkanı verən kamera növüdür.

Fırıldaqçıların saxta e-poçt, mesaj və saytlar vasitəsilə şəxsi məlumatları (şifrə, bank kartı) oğurlamağa cəhd etməsidir.

Ekranın hər düym karesinə düşən piksel sayıdır (PPI – pixels per inch). Daha yüksək pixel density daha kəskin, aydın görüntü deməkdir. 300+ PPI olan ekranlar Retina keyfiyyəti sayılır.

İnternet üzərindən əldə edilə bilən audio proqramdır. Abunəlik əsasında yeni epizodlar avtomatik endirilir.

Məhsulun bazarda real tələbatı qarşıladığı andır. Startap dünyasında ən mühüm konseptlərdən biri sayılır. İstifadəçilərin məhsula özbaşına qayıtması PMF-in əlamətidir.

Süni intellekt dil modellərindən (LLM) ən yaxşı nəticəni əldə etmək üçün sorğuların (promptların) düzgün formalaşdırılması sənətidir. Düzgün hazırlanmış prompt cavabın keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Kompüterin müəyyən tapşırıqları yerinə yetirməsi üçün yazılmış təlimatlar məcmusudur. Əməliyyat sistemləri, proqramlar, oyunlar proqram təminatının növlərindəndir.

Kompüterlərə təlimatlar vermək üçün istifadə olunan formal dildir. Python, Java, C++, JavaScript ən məşhur proqramlaşdırma dilləridir.

Progressive Web App – veb texnologiyaları ilə hazırlanan, nativ proqramlara oxşar təcrübə verən tətbiq növüdür. Ana ekrana əlavə oluna bilər.

Sadə sintaksisə malik, geniş istifadə olunan proqramlaşdırma dilidir. Veb inkişafı, data elmi, AI və avtomatlaşdırma sahələrində populyardır.

Kvant mexanikasının prinsiplərindən istifadə edərək məlumatları qoruyan şifrələmə növüdür. Kvant kompüterləri ənənəvi şifrələməni qıra bilsə də, kvant kriptoqrafiyası bu meydan oxumaya nəzəri olaraq davamlıdır.

Random Access Memory – kompüterin aktiv işlədən proqramlar üçün istifadə etdiyi müvəqqəti, sürətli yaddaşdır.

Qurbanın fayllarını şifrələyən ve açmaq üçün pul tələb edən zərərli proqram növüdür.

Facebook tərəfindən yaradılmış, istifadəçi interfeysləri qurmaq üçün JavaScript kitabxanasıdır. Komponent əsaslı arxitekturası ilə tanınır.

Açar-dəyər (key-value) cütlərini RAM-da saxlayan son dərəcə sürətli verilənlər bazasıdır. Cache, sessiya idarəetməsi, real vaxtlı liderlik cədvəlləri üçün geniş istifadə olunur.

Ekranın saniyədə neçə dəfə yeniləndiğini göstərən göstərici. Hz (Hertz) ilə ölçülür. Yüksək refresh rate daha hamar animasiyalar deməkdir.

Veb saytların müxtəlif ekran ölçülərinə (telefon, tablet, kompüter) uyğunlaşmasını təmin edən dizayn yanaşmasıdır.

Representational State Transfer – veb xidmətlər üçün istifadə olunan arxitektura üslubudur. HTTP metodlarından (GET, POST, PUT, DELETE) istifadə edir.

İki və ya daha çox şəbəkə arasında məlumat paketlərini yönləndirən şəbəkə cihazıdır. Ev şəbəkələrini internetə bağlayan cihaz ən sadə router nümunəsidir.

Software as a Service – proqram təminatının bulud vasitəsilə abunəlik əsasında göstərilməsi modelidir. Yükləmə tələb etmədən brauzerdən istifadə olunur.

Scrum – Agile çərçivəsinin ən geniş istifadə olunan formasıdır. Sprint adlanan qısa iş tsikllərindən, müəyyən rollardan (Scrum Master, Product Owner) və artefaktlardan (backlog, sprint review) ibarətdir.

Software Development Kit – inkişafçılara müəyyən platforma, çərçivə və ya xidmət üçün proqram yazmağa kömək edən alətlər, kitabxanalar və sənədlər dəstidir.

Smartfonun ön tərəfindəki kamera. Video zənglər, selfie çəkmək üçün istifadə olunur. Megapiksel sayı və apertura əsas göstəricilərdəndir.

Search Engine Optimization – veb saytın axtarış motorlarında (Google, Bing) daha yüksək yer tutması üçün görülən tədbirlər məcmusudur.

İnkişafçıların server idarəçiliyi ilə məşğul olmadan kod yazdığı, bulud providerinin server resurslarını avtomatik idarə etdiyi proqram arxitektura modelidir. AWS Lambda, Vercel, Supabase Edge Functions nümunədir.

Şərtlər yerinə yetirildikdə avtomatik olaraq icra edilən, blockchain-də saxlanan proqram kodudur.

Ağıllı ev – cihazların internet vasitəsilə bir-birinə bağlandığı, smartfon və ya səs köməkçisi ilə idarə edildiyi ev sistemlərinin toplusudur. İşıq, kilidlər, kondisioner, kamera bu sistəmə daxil ola bilər.

Telefon funksiyalarına əlavə olaraq kompüterə oxşar imkanlara (internet, proqramlar, kamera) malik olan mobil cihaz növüdür.

Social Media Marketing – məhsul, xidmət və ya brendin sosial media platformalarında (Instagram, TikTok, Facebook, LinkedIn) tanıdılması üçün strategiya, kontent yaratmaq və cəmiyyət idarəetməsi prosesidir.

Qualcomm şirkəti tərəfindən Android smartfonlar üçün hazırlanan mobil prosessor seriyasıdır. Premium Android telefonlarının əksəriyyəti Snapdragon prosessorlarından istifadə edir.

Texniki yox, insan psixologiyasından istifadə edərək həssas məlumatlara (şifrə, giriş kodu) çıxış əldə etmə üsuludur. Phishing, vishing, pretexting əsas növləridir.

Structured Query Language – relational verilənlər bazaları ilə ünsiyyət qurmaq üçün istifadə olunan standart sorğu dilidir.

Solid State Drive – ənənəvi HDD-lərə nisbətən çox sürətli olan, hərəkət edən hissəsi olmayan saxlama cihazıdır. Sistemin yüklənmə sürətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

İnternet üzərindən məlumatların şifrəli ötürülməsini təmin edən kriptoqrafik protokoldur. Saytlardakı kilit işarəsi SSL-in varlığını göstərir.

Tez böyümə potensialına malik, innovativ iş modelinə əsaslanan yeni yaradılmış şirkətdir. Adətən texnologiya sektorunda fəaliyyət göstərir.

Video və ya audio məzmunun internet üzərindən yükləmə tələb etmədən canlı şəkildə izlənməsi/dinlənməsidir. Netflix, YouTube əsas streaming platformalarıdır.

İnsan zəkasını simulyasiya edən kompüter sistemlərinin geniş sahəsi. Öyrənmə, problem həlli, nitq tanıma və qərar qəbulu kimi insan zəkasına xas olan prosesləri avtomatlaşdırmaq üçün istifadə olunur.

Cihazı standart şarjdan çox daha sürətli dolduran texnologiya. Qualcomm Quick Charge, Apple Fast Charge, USB Power Delivery əsas sürətli şarj standartlarıdır.

Məlumatları yalnız səlahiyyətli tərəflərin oxuya biləcəyi formata çevirmə prosesidir. AES, RSA kimi alqoritmlər ən geniş yayılmış şifrələmə üsullarıdır.

HashiCorp tərəfindən hazırlanmış, kod vasitəsilə infrasturktur (server, şəbəkə, verilənlər bazası) yaratmağa imkan verən açıq mənbəli alətdir. "Infrastructure as Code" konsepsiyasını reallaşdırır.

Autentifikasiya məqsədilə istifadəçiyə verilən rəqəmsal "açar". JWT (JSON Web Token) veb proqramlarda geniş istifadə olunan token növüdür.

2017-ci ildə Google tərəfindən təqdim edilmiş, müasir böyük dil modellərinin (LLM) əsasını təşkil edən neyron şəbəkəsi arxitekturasıdır. Diqqət mexanizmi (attention mechanism) vasitəsilə uzun ardıcıllıqlardakı əlaqələri öyrənir.

Microsoft tərəfindən hazırlanmış, JavaScript-ə statik tip yoxlaması əlavə edən proqramlaşdırma dilidir. Böyük layihələrdə kodun etibarlılığını artırır.

UI (İstifadəçi İnterfeysi) görsel dizayn, UX (İstifadəçi Təcrübəsi) isə istifadəçinin məhsulla ümumi qarşılıqlı əlaqəsi ilə məşğul olur.

Bazar dəyəri 1 milyard dolları keçmiş, hər listlənməmiş özəl startap şirkətidir. Bu termin 2013-cü ildə Aileen Lee tərəfindən bu qədər nadir olduğunu vurğulamaq məqsədilə istifadə edilib.

Universal Serial Bus Type-C – cihazları şarj etmək, məlumat ötürmək və ekran bağlamaq üçün istifadə olunan universal konnektordur.

İnterfeys elementlərindəki (düymə, xəbərdarlıq, onboarding) mətnlərin istifadəçiyə aydın, sərfəli qılınması sahəsidir. Yaxşı UX yazısı istifadəçini konfus etmədən doğru hərəkətə yönəldir.

Strukturlaşdırılmış məlumatların elektron şəkildə saxlandığı, idarə edildiyi və əldə edildiyi sistem. SQL, NoSQL kimi müxtəlif növləri mövcuddur.

İstifadəçini tamamilə süni rəqəmsal mühitə daxil edən texnologiyadır. VR başlıqları vasitəsilə istifadəçi özünü virtual dünyada hiss edir.

Virtual Private Network – internet üzərindən şifrələnmiş, şəxsi şəbəkə bağlantısı yaradır. Məxfiliyi qorumaq və coğrafi məhdudiyyətləri aşmaq üçün istifadə olunur.

Geyilə bilən texnologiya – smart saat, fitness qolbandı, ağıllı eynək kimi bədənə geyilən elektron cihazlar. Sağlamlıq izlənməsi, bildirişlər, ödəmə kimi funksiyalar təklif edir.

Bir hadisə baş verdikdə bir proqramın başqa proqrama avtomatik olaraq HTTP sorğusu göndərməsidir. API sorğularından fərqli olaraq, webhook "push" modeli ilə işləyir – məlumat lazım olanda yox, hazır olduqda göndərilir.

Simsiz lokal şəbəkə texnologiyası. Cihazlara kabel olmadan internete bağlanma imkanı verir. 802.11 standartına əsaslanır.

Kabel istifadə etmədən elektromaqnit induksiya vasitəsilə cihazın enerjisini doldurmaq texnologiyasıdır. Qi standartı ən geniş yayılmış simsiz şarj standartıdır.

Şəbəkənin içindəki heç bir istifadəçiyə, cihaza avtomatik etibar etməyən, hər giriş cəhdini ayrıca doğrulayan təhlükəsizlik arxitekturasıdır. "Heç vaxt etibar etmə, həmişə yoxla" prinsipi üzərindədir.

Proqram istehsalçısı tərəfindən hələ bilinməyən və düzəltilməmiş zəiflikdir. Kibercinayətkarlar bu boşluqları hücumlar üçün istifadə edə bilir.