İsveçrədə yeni nüvə elektrik stansiyaları ideyası yenidən gündəmə gəlir — amma bir şərtlə: dövlət oyuna ciddi şəkildə daxil olmalıdır.
ETH Zurich və Paul Scherrer Institute-un yeni white paper hesabatına görə, nüvə enerjisi bazarda təkbaşına rəqabət aparmaqda çətinlik çəkəcək, lakin düzgün dəstək modeli ölkənin qış enerji təhlükəsizliyini gücləndirə bilər.
Nüvə enerjisi niyə yenidən müzakirə olunur?
İsveçrə kimi ölkələr üçün qış ayları enerji baxımından ən həssas dövrdür. Günəş enerjisinin istehsalı azalır, tələbat artır və elektrik idxalına ehtiyac daha çox hiss olunur.
Yeni nüvə stansiyaları məhz bu boşluğu doldura bilər. Onlar hava şəraitindən asılı olmayan sabit elektrik istehsalı təmin etdiyinə görə, enerji sistemində balans rolunu oynaya bilər.
Əsas şərt: riskin bir hissəsini dövlət daşımalıdır
Hesabatın əsas mesajı sadədir: yeni nüvə layihələri yalnız bazar şərtlərinə buraxılsa, investorlar üçün kifayət qədər cəlbedici olmaya bilər. Çünki belə stansiyaların tikintisi bahalı, uzunmüddətli və maliyyə riski yüksək olan layihələrdir.
ETH Zurich və PSI-nin nəticəsinə görə, yeni nüvə stansiyalarının rəqabətədavamlı olması üçün hökumət bərpa olunan enerji ilə yanaşı nüvə enerjisini də dəstəkləməli və maliyyə risklərinin bir hissəsini üzərinə götürməlidir.
Bu dəstək birbaşa subsidiya, zəmanət mexanizmi və ya uzunmüddətli enerji alışı modelləri şəklində ola bilər. Məqsəd layihəni investorlar üçün daha proqnozlaşdırıla bilən etməkdir.
Qışda elektrik idxalını azaltmaq mümkündür
Yeni nüvə stansiyalarının ən böyük üstünlüklərindən biri qış aylarında idxal ehtiyacını azaltmaq potensialıdır. Bu, xüsusilə Avropada enerji qiymətlərinin dəyişkən olduğu dövrlərdə strateji əhəmiyyət daşıyır.
Hesabat nüvə enerjisini bərpa olunan mənbələrə alternativ kimi deyil, onları tamamlayan texnologiya kimi təqdim edir. Yəni gələcəyin enerji sistemi tək bir mənbəyə yox, müxtəlif mənbələrin ağıllı kombinasiyasına söykənə bilər.
Bu qərar təkcə texniki deyil, həm də siyasi seçimdir
Nüvə stansiyası tikmək sadəcə mühəndislik layihəsi deyil. Burada təhlükəsizlik, maliyyə, ictimai qəbul və uzunmüddətli enerji strategiyası kimi məsələlər birlikdə qiymətləndirilməlidir.
ETH Zurich və PSI-nin white paper-i göstərir ki, İsveçrə üçün nüvə enerjisinin gələcəyi “olacaq, ya olmayacaq” sualından çox, “hansı şərtlərlə mümkün ola bilər” sualından asılıdır.
Nəticə: Yeni nüvə stansiyaları İsveçrəyə qışda daha az elektrik idxal etmək imkanı verə bilər, amma bunun üçün dövlət maliyyə riskini bölüşməli və nüvə enerjisini enerji strategiyasının real hissəsi kimi görməlidir.