AI və bulud xidmətləri üçün tikilən nəhəng data mərkəzləri texnologiya dünyasının yeni “qızıl yarışı”na çevrilib. Amma bu yarışda ən böyük risk serverlər yox, onları quran insanların təhlükəsizliyidir.
PwC, Deloitte və sənaye mütəxəssisi Patrick Doyle-un vurğuladığı rəqəmlər göstərir ki, ABŞ-da data mərkəzi tikintisi sürətlə böyüyür, lakin ixtisaslı işçi hazırlığı və təhlükəsizlik mədəniyyəti eyni tempdə inkişaf etmir.
Milyardlarla dollarlıq tikinti dalğası başlayıb
Data mərkəzlərinə tələbat AI, bulud hesablama və rəqəmsal xidmətlərin partlayıcı artımı ilə rekord səviyyəyə çatıb. Şirkətlər daha çox server gücü, daha sürətli şəbəkə və daha dayanıqlı infrastruktur qurmaq üçün yarışır.
PwC-nin proqnozuna görə, ABŞ-da data mərkəzi infrastrukturuna illik investisiya 2024-cü ildəki 53,2 milyard dollardan 2027-ci ildə 118,4 milyard dollara yüksələcək — bu, 116% artım deməkdir.
Bu, sadəcə böyük rəqəm deyil. Bu qədər mürəkkəb fiziki işin qısa müddətə sıxışdırılması həm layihə menecerləri, həm podratçılar, həm də sahədə çalışan işçilər üçün ciddi təzyiq yaradır.
İşçi bazarı bu sürətə hazır deyil
Deloitte-un məlumatına görə, 2023-2025-ci illər arasında data mərkəzləri üzrə əsas vakansiyalar 64% artıb. Müqayisə üçün, eyni dövrdə ümumi iqtisadiyyatda iş elanlarının artımı cəmi 4% olub.
Ən böyük sıçrayış elektrik texnikləri üzrə müşahidə edilib: bu sahədə elanlar 180%-dən çox artıb. Deloitte sorğusunda data mərkəzi rəhbərlərinin 63%-i ixtisaslı kadr çatışmazlığını əsas problem kimi göstərib.
Bu, iş axtaranlar üçün böyük fürsətdir. Amma Patrick Doyle-un xəbərdarlığına görə, restoran, supermarket və digər sahələrdən gələn insanlar birdən-birə yüksək riskli tikinti və enerji mühitinə daxil olurlar.
Bir günlük sertifikat real təcrübəni əvəz etmir
Yeni işçilərin fərqli sahədən gəlməsi problem deyil. Problem onların kifayət qədər mentorluq, praktiki nəzarət və təhlükəsizlik vərdişi olmadan təhlükəli sahələrə buraxılmasıdır.
Məsələn, sadə əl dreli istifadə edən biri alətin ilişəndə necə reaksiya verəcəyini bilməyə bilər. Gecə növbəsinə yeni başlayan işçi isə bədən ritmi uyğunlaşmadığı üçün yorğun və diqqətsiz ola bilər.
Açıq havada iş isə əlavə risklər yaradır: istilik, soyuq, susuzlaşma və uzun saatlar qərarvermə qabiliyyətini zəiflədə bilər. Belə mühitdə “iş başında öyrənər” yanaşması təkcə yeni işçini yox, bütün komandanı təhlükəyə ata bilər.
Çıxış yolu: mentorluq və danışılan təhlükəsizlik mədəniyyəti
Patrick Doyle daha nəzarətli işə qəbul və adaptasiya modelini təklif edir. Onun fikrincə, yüksək riskli işlərdə hər yeni əməkdaş təcrübəli usta və ya senior işçi ilə birə-bir mentorluq formatında işləməlidir.
Bu mentor təkcə tapşırığı izah etməməlidir. O, işçinin sahəni, avadanlığı, riskləri və düzgün davranış qaydalarını həqiqətən başa düşdüyünü izləməlidir.
Doyle həmçinin hər tapşırıqdan əvvəl qısa, canlı və formal olmayan təhlükəsizlik müzakirələrinin keçirilməsini vacib sayır. Yəni komanda sadəcə kağız imzalamamalı, konkret işin hansı risklər yaratdığını açıq danışmalıdır.
Ən vacib prinsiplərdən biri də “işi dayandırmaq səlahiyyəti”dir. İşçi təhlükə görürsə, cəzalandırılmaq qorxusu olmadan prosesi dayandıra bilməlidir.
Data mərkəzi bumu yalnız serverlərlə ölçülməyəcək
Texnologiya şirkətləri üçün data mərkəzləri AI dövrünün əsas infrastrukturu sayılır. Amma bu infrastrukturun arxasında kabellər çəkən, enerji sistemləri quran və ağır şəraitdə çalışan minlərlə insan var.
Əgər şirkətlər sürəti təhlükəsizlikdən üstün tutsa, nəticə baha başa gələ bilər: yaralanmalar, gecikən layihələr, hüquqi risklər və itirilən etimad. Ən əsası isə evə sağ-salamat qayıtmalı olan işçilərin həyatı təhlükəyə düşər.
Nəticə: Data mərkəzi bumu təkcə neçə milyard dollarlıq infrastruktur qurmağımızla yox, onu quran insanların hər gün təhlükəsiz şəkildə evə dönməsi ilə qiymətləndiriləcək.