Dünyanı xilas etməyin ən yaxşı yolu ianə etmək yox, bazarda real işləyən sistem qurmaqdır? Bill Ackman və Jeff Bezos indi məhz bu fikri müdafiə edən ən səs-küylü milyarderlər arasındadır.
Ackman 20 ilə yaxın müddətdə xeyriyyəçiliyə təxminən 1 milyard dollar ayırıb, amma sonda belə nəticəyə gəlib: problemləri həll etməkdə kapitalizm daha sürətli və daha sərtdir.
Ackman deyir: bazar təzyiqi olmayan yerdə nəticə də zəifləyir
Pershing Square-in qurucusu Fortune-a bildirib ki, xeyriyyəçilik çox vaxt yaxşı niyyətlə başlasa da, nəticə yaratmaqda biznes qədər effektiv olmur. Onun fikrincə, şirkətlər həm iş yerləri yaradır, həm də bazarın təzyiqi altında real problemi həll etməyə məcbur qalır.
«Xeyriyyəçilik problemləri həll etməkdə kapitalizmdən qat-qat az effektivdir», — Bill Ackman.
Ackman qeyri-kommersiya qurumlarının əsas zəifliyini stimulların olmamasında görür. Onun sözlərinə görə, belə təşkilatlar bəzən ilkin missiyasından uzaqlaşır və siyasi alətə çevrilə bilir.
Jeff Bezos da eyni xəttə gəlib: şirkət daha böyük təsir yarada bilər
Jeff Bezos da may ayında oxşar fikir səsləndirmişdi. O demişdi ki, əgər işini düzgün görsə, for-profit şirkətlərinin cəmiyyətə verdiyi dəyər xeyriyyə ianələrindən qat-qat böyük olacaq.
Bu yanaşma texnologiya dünyasında yeni deyil, amma Ackman və Bezos kimi adların eyni mövqeyə gəlməsi diqqət çəkir. Onlar biznes uğurunu sadəcə varlanmaq yox, sosial təsirin daha güclü forması kimi təqdim edirlər.
Bezos bir tərəfdən fiziki AI laboratoriyası üçün 10 milyard dollar toplamağa çalışır, digər tərəfdən iqlim təşəbbüsləri üçün 10 milyard dollarlıq fond vasitəsilə sərvətinin böyük hissəsini bağışlamağı planlaşdırır. Yəni “qurmaq, yoxsa vermək?” sualı onun üçün də nəzəri müzakirə deyil.
Ackman xeyriyyəçiliyi tərk etmir — onu startap modelinə çevirir
Ackman-ın yeni Brain Research Rehabilitation Institute layihəsi bu baxımdan maraqlıdır. İnstitut qeyri-kommersiya kapitalı ilə başlayır, amma məqsəd beyin zədələri və insult xəstələri üçün cihazlar, molekullar və müalicələr hazırlayıb onları for-profit şirkətlərə çevirməkdir.
Ən vacib detal budur: həmin spinout şirkətlərdə əməkdaşlara da pay veriləcək. Bu model Ackman-ın Pershing Square-də istifadə etdiyi kompensasiya fəlsəfəsinə bənzəyir.
İnstitut həm də bazarda çətin yerə düşən elmi araşdırmaları hədəfləyir. Bunlar venture capital üçün hələ çox erkən, dövlət qrantları üçünsə çox ixtisaslaşmış layihələrdir.
Bu layihənin arxasında şəxsi səbəb də var
Ackman üçün mövzu yalnız investisiya nəzəriyyəsi deyil. Onun qızı Lucy fevral ayında beyin qanaması keçirib və bu hadisə milyarderin xeyriyyə prioritetlərini neyroelmə yönəldib.
Qeyri-kommersiya formatı ona universitetlər, alimlər və tədqiqat mərkəzləri ilə daha rahat əməkdaşlıq imkanı verir. For-profit spinout modeli isə layihələrin laboratoriyada ilişib qalmamasını və bazara çıxmaq üçün intizam qazanmasını təmin etməlidir.
Ackman Fortune-a kapitalizmin xeyriyyəçilikdən daha effektiv olduğunu dediyi gün institutun Manhattan-dakı binasının sənədlərini də imzalayıb. Onun cavabı sadədir: bu bina xeyriyyə ilə kapitalizmin birləşə biləcəyini sübut etməlidir.
Nəticə: Ackman və Bezos-un mesajı aydındır: gələcəyin ən böyük sosial təsiri sadəcə ianələrdən yox, işləyən texnologiya, elmi kommersiyalaşdırma və düzgün qurulmuş stimullardan gələ bilər.