AI bumunun görünməyən tərəfi var: data mərkəzləri təkcə çox elektrik deyil, həm də böyük həcmdə soyutma resursu tələb edir.
İndi alimlər bu problemi yerin altında həll etməyin yolunu təklif edirlər — sulu laylardan nəhəng təbii “termal batareya” kimi istifadə etmək.
Yeraltı su layları data mərkəzlərini necə soyuda bilər?
University of Illinois Urbana-Champaign nəzdindəki Prairie Research Institute tədqiqatçıları aquifer thermal energy storage adlı yanaşmanı gündəmə gətiriblər.
Bu sistemdə yeraltı sulu layların sabit temperaturundan və yeraltı sudan istifadə olunur. Məqsəd AI data mərkəzlərinin soyutma yükünü azaltmaq və daha az su sərf etməkdir.
Aquifer thermal energy storage yeraltı temperatur sabitliyini nəhəng təbii “termal batareya” kimi istifadə edərək AI data mərkəzlərinin soyutma ehtiyacını azalda bilər.
AI infrastrukturu böyüdükcə soyutma problemi də böyüyür
Süni intellekt modellərinin işləməsi üçün minlərlə güclü server fasiləsiz çalışır. Bu serverlər yüksək istilik yaradır və data mərkəzləri onları stabil saxlamaq üçün ciddi soyutma sistemlərinə ehtiyac duyur.
Ənənəvi soyutma metodları həm enerji sərfiyyatını artırır, həm də bəzi hallarda su ehtiyatlarına əlavə təzyiq yaradır. Xüsusilə ABŞ-da AI data mərkəzlərinin sürətlə artması bu məsələni daha aktual edib.
“Termal batareya” ideyası nə vəd edir?
Aquifer əsaslı geotermal sistemlər istiliyi mövsümi və ya əməliyyat ehtiyacına görə yerin altında saxlaya və geri istifadə edə bilər. Başqa sözlə, sistem artıq istiliyi “toplayır”, lazım olanda isə soyutma balansını qorumağa kömək edir.
Bu yanaşma geniş miqyasda tətbiq olunsa, data mərkəzlərinin ətraf mühitə təsirini azaltmaq üçün maraqlı alternativ ola bilər. Hələlik tədqiqatçılar bu konsepsiyanın real infrastrukturda necə işləyəcəyini daha dərindən qiymətləndirməlidirlər.
Texnologiya hələ erkən mərhələdədir, amma potensial böyükdür
Bu ideya AI sənayesinin əsas suallarından birinə toxunur: daha ağıllı sistemləri planetə daha az yük salaraq necə işlətmək olar?
Əgər yeraltı “termal batareyalar” effektivliyini sübut etsə, gələcəyin data mərkəzləri təkcə daha güclü deyil, həm də daha dayanıqlı ola bilər.
Nəticə: AI infrastrukturunun böyüməsi qaçılmaz görünür, amma aquifer əsaslı soyutma kimi həllər bu böyüməni daha az su və enerji itkisi ilə mümkün edə bilər.