Texnologiya Lüğəti
Azərbaycan dilində texnologiya terminlərinin izahlı lüğəti.
4
- 4K / 8K — Video rezolyusiyadır. 4K (Ultra HD) 3840x2160, 8K isə 7680x4320 piksel rezolyusiya deməkdir. Daha yüksək rezolyusiya dah…
5
- 5G — Beşinci nəsil mobil şəbəkə texnologiyasıdır. 4G-yə nisbətən 100 dəfəyə qədər sürətli, aşağı gecikməli internet bağlantıs…
A
- A/B testi — İki versiyadan (A və B) hansının daha yaxşı nəticə verdiyini müəyyən etmək üçün bölünmüş sınaq metodudur. Bir dəyişkən s…
- Accessibility — Proqram, veb sayt və cihazların əlillər də daxil olmaqla bütün istifadəçilər tərəfindən istifadə edilə bilməsi üçün diza…
- Agentik AI — İnsan müdaxiləsi olmadan mürəkkəb, çoxaddımlı tapşırıqları müstəqil şəkildə planlaşdıran, alətlərdən istifadə edən və ic…
- Agile — Proqram inkişafında çevik metodologiya. Layihəni kiçik iterasiyalara bölərək, davamlı geri bildirim əsasında inkişaf etd…
- Alqoritm — Bir problemi həll etmək üçün addım-addım yazılmış təlimatlar məcmusudur. Proqramlaşdırmanın əsasını təşkil edir.…
- Ambient computing — Texnologiyanın arxa planda, fərqedilmədən, həyatımıza inteqrasiya olduğu gələcək vizyonudur. Cihazlar fiziki mühiti hiss…
- AMOLED — Active Matrix Organic Light-Emitting Diode – Samsung tərəfindən hazırlanmış OLED texnologiyasının inkişaf etdirilmiş növ…
- Analytics — Rəqəmsal davranış məlumatlarının toplanması, ölçülməsi, analizi və hesabatıdır. Google Analytics, Mixpanel, Amplitude mə…
- Android — Google tərəfindən əsasən smartfonlar üçün hazırlanmış açıq mənbəli əməliyyat sistemidir. Dünyada ən geniş istifadə oluna…
- API — Application Programming Interface – proqramların bir-biri ilə əlaqə qurmasını təmin edən qaydalar məcmusudur. Bir proqra…
- App permissions — Mobil proqramların cihaz funksiyalarına (kamera, mikrofon, yer, kontaktlar) çıxış üçün istifadəçidən aldığı icazələrdir.…
- App Store — Apple-ın iOS cihazları üçün rəsmi proqram mağazasıdır. iOS proqramlarının endirilməsi və yüklənməsinin yeganə rəsmi yolu…
- Apple Silicon — Apple tərəfindən öz cihazları üçün hazırlanan ARM əsaslı çip seriyasıdır. M1, M2, M3 kimi modellər yüksək performans və …
- Artırılmış reallıq (AR) — Real dünya görüntüsünə rəqəmsal elementlər əlavə edən texnologiyadır. Telefon kamerası ilə 3D obektlər görmək AR-nın sad…
- Autentifikasiya — İstifadəçinin kimliğini doğrulama prosesidir. Şifrə, biometrik, iki faktorlu autentifikasiya (2FA) ən geniş üsullardır.…
- Autonomous vehicle — Sürücü müdaxiləsi olmadan kompüter sistemi, sensorlar, kameralar və AI vasitəsilə özbaşına hərəkət edən avtomobildir. Te…
B
- Backend — İstifadəçinin görmədiy, serverda işləyən proqram hissəsidir. Verilənlər bazası əməliyyatları, autentifikasiya, biznes mə…
- Backup — Məlumatların itməsi, zədələnməsi və ya kiber hücum halına qarşı hazırlanmış ehtiyat nüsxəsidir. 3-2-1 qaydası: 3 nüsxə, …
- Bandwidth — Şəbəkə bağlantısının müəyyən vaxt ərzində ötürə biləcəyi maksimum məlumat miqdarıdır. Mbps (meqabit/saniyə) ilə ölçülür.…
- Batareya ömrü — Cihazın bir şarjla nə qədər işləyə biləcəyini göstərir. mAh (milliampere-saat) ilə ölçülür.…
- Big Data — Ənənəvi metodlarla emal edilə bilməyən çox böyük həcmli, sürətli artan və müxtəlif növlü verilənlər məcmusudur.…
- Biometrik — Şəxsiyyəti bioloji xüsusiyyətlərə (barmaq izi, üz, göz, səs) əsasən doğrulayan texnologiyadır. Smartfonlar, hava limanla…
- Blockchain — Dəyişdirilməsi mümkün olmayan şəkildə əməliyyatları qeyd edən paylanmış reyestr texnologiyasıdır. Kriptovalyutaların əsa…
- Bluetooth — Qısa məsafəli simsiz məlumat mübadiləsi üçün istifadə olunan radio texnologiyasıdır. Qulaqlıq, dinamik, smartwatch kimi …
- Brauzer — İstifadəçilərə internet saytlarına baxmağa imkan verən proqramdır. Google Chrome, Mozilla Firefox, Safari, Microsoft Edg…
- Bulud hesablama — İnternet üzərindən hesablama xidmətlərinin (serverlər, saxlama, verilənlər bazaları, şəbəkə, proqram təminatı) göstərilm…
- Bulud saxlama — Məlumatların uzaq serverlərə internetlə yükləndiyi, saxlandığı və idarə edildiyi xidmətdir. Google Drive, Dropbox, iClou…
C
- Cache — Tez-tez istifadə olunan məlumatların daha sürətli əldə edilməsi üçün müvəqqəti olaraq saxlanıldığı yaddaş bölgəsidir.…
- CDN — Content Delivery Network – veb məzmununu dünya üzrə paylanmış serverlərdən istifadəçilərə ən yaxın yerdən çatdıran şəbək…
- Chatbot — İnsan söhbətini simulyasiya edən proqramdır. Müştəri xidmətləri, sualların cavablandırılması və avtomatik müsahibə kimi …
- Chatgpt — OpenAI tərəfindən hazırlanmış GPT modeli əsasında işləyən güclü dil modelidir. Sualları cavablandırmaq, mətn yazmaq, kod…
- CI/CD — Continuous Integration / Continuous Deployment – proqram dəyişikliklərinin avtomatik test edilib, istehsal mühitinə yerl…
- Cloud computing — İnternet üzərindən hesablama resurslarının (server, saxlama, proqram) xidmət olaraq təqdim edilməsidir.…
- Cloud gaming — Video oyunların oyunçunun cihazında deyil, güclü uzaq serverlərdə işlədilib axın olaraq cihaza göndərildiyi texnologiyad…
- Codec — Rəqəmsal audio və video məlumatlarını sıxışdırmaq (encode) və açmaq (decode) üçün istifadə olunan alqoritm və ya proqram…
- Computer vision — Kompüter görmə – maşınların rəqəmsal şəkilləri və videoları "görüb" anlamasına imkan verən süni intellekt sahəsidir. Üz …
- Content marketing — Hədəf auditoriyanı cəlb etmək, saxlamaq və müştəriyə çevirmək üçün dəyərli, uyğun məzmun yaratmaq və yaymaq strategiyası…
- Conversion rate — Sayta gələn ziyarətçilərin nə faizinin istənilən hərəkəti (alış, qeydiyyat, abunəlik) etdiyini göstərən marketing göstər…
- CPU — Central Processing Unit – kompüterin bütün hesablama əməliyyatlarını yerinə yetirən əsas emal vahididir. Kompüterin "bey…
- CSS — Cascading Style Sheets – HTML elementlərinin görünüşünü (rəng, şrift, ölçü, yer) idarə edən stil dilidir. Responsive diz…
- Cybersecurity — Kibertəhlükəsizlik – rəqəmsal sistemləri, şəbəkələri və məlumatları zərərli hücumlardan qoruma sahəsidir.…
D
- Dark mode — Proqram interfeysinin ağ fonlu əvəzinə tünd (qara, tünd boz) fonlu rəng sxemasına keçməsidir. Gecə vaxtı göz yorğunluğun…
- Dark web — Standart brauzerlə əlçatmaz olan, Tor şəbəkəsi kimi xüsusi proqramlarla daxil olunan internetin gizli hissəsidir. Məxfil…
- Data Science — Verilənlər elmi – böyük verilənlər massivlərindən dəyərli məlumat çıxarmaq üçün statistika, proqramlaşdırma və sahə bili…
- Database — Structured Query Language vasitəsilə idarə olunan, cədvəllər əsasında qurulan relational verilənlər bazasıdır. PostgreSQ…
- DDoS hücumu — Distributed Denial of Service – çoxlu cihazdan eyni vaxtda hücum edərək serveri iş yükünü dözəməyəcək həddə çatdırmağı h…
- Deepfake — Dərin öyrənmə (deep learning) alqoritmləri ilə yaradılan, insanın dediyi söz/hərəkəti təsvir edən saxta video və ya audi…
- DevOps — Proqram inkişafı (Dev) və İT əməliyyatlarını (Ops) birləşdirən praktika məcmusudur. Proqramın daha sürətli, etibarlı şək…
- Dərin öyrənmə — Çoxqatlı neyron şəbəkələrindən istifadə edərək mürəkkəb nümunələri öyrənən maşın öyrənməsinin bir qoludur. Şəkil tanıma,…
- Digital twin — Fiziki bir obyektin (zavod, şəhər, insan orqanı) tam funksional rəqəmsal modelidir. Real vaxtlı sensorlarla sinxronlaşar…
- DNS — Domain Name System – sayt adlarını (məsələn, techdad.az) IP ünvanlara çevirən sistemdir. İnternetin "telefon kitabı" kim…
- Docker — Proqramları konteynerlər içinə yerləşdirən platforma. Proqramın istənilən mühitdə eyni şəkildə işləməsini təmin edir.…
E
- E-ticarət — İnternet üzərindən mal və xidmətlərin alınıb-satılmasıdır. Amazon, eBay dünya üzrə ən böyük e-ticarət platformalarıdır.…
- E-Waste — Elektron tullantılar – ömrü bitmiş elektron cihazlar (köhnə telefon, kompüter, batareya). Dünyada ən sürətli böyüyən tul…
- Edge computing — Məlumatların mərkəzi serverlərə göndərilmək əvəzinə mənbəyə ən yaxın cihazda emal edilməsidir. Gecikmə müddətini azaldır…
- eSIM — Fiziki SIM kart tələb etmədən cihaza birbaşa proqram vasitəsilə mobil operator xidmətini aktivləşdirən texnologiyadır. B…
F
- Fiber optik — Məlumatları işıq siqnalları şəklində uzun məsafəyə ötürən, şüşə və ya plastik liflərdən hazırlanmış kabel növüdür. Ənənə…
- Fintech — Financial Technology – maliyyə xidmətlərini texnologiya ilə modernləşdirən sahədir. Rəqəmsal ödəmələr, kreditlər, invest…
- Firewall — Şəbəkə trafikini izləyən və müəyyən qaydalara əsasən icazə verən və ya bloklayan şəbəkə təhlükəsizlik sistemidir.…
- Foldable telefon — Bükülən OLED ekrana sahib olan, açıldıqda tablet, qatlandıqda adi telefon ölçüsünü alan smartfon növüdür. Samsung Galaxy…
- Frontend — İstifadəçinin birbaşa gördüyü və qarşılıqlı əlaqəyə girdiyi veb saytın hissəsidir. HTML, CSS, JavaScript əsas frontend t…
- Full Stack — Həm frontend, həm də backend texnologiyaları ilə işləyə bilən proqramçını ifadə edir.…
G
- Gamification — Oyun mexanizmlərini (xal, liderlik cədvəli, nailiyyət nişanı) oyun olmayan sahələrə tətbiq etmək strategiyasıdır. Tətbiq…
- Generative AI — Yeni mətn, şəkil, audio, video kimi orijinal kontent yaradan süni intellekt sistemlərinin ümumi adıdır. ChatGPT, Midjour…
- Git — Proqram mənbə kodunun dəyişikliklərini izləyən paylanmış versiya nəzarət sistemidir. Linus Torvalds tərəfindən 2005-ci i…
- GitHub — Proqramçıların kod saxlamasına, idarə etməsinə və əməkdaşlıq etməsinə imkan verən veb platformadır. Git versiya nəzarət …
- Google Play — Google-ın Android cihazları üçün rəsmi proqram mağazasıdır. Android proqramlarının əsas mənbəyidir.…
- GPT — Generative Pre-trained Transformer – OpenAI tərəfindən hazırlanmış böyük dil modeli ailəsidir. Transformer arxitekturası…
- GPU — Graphics Processing Unit – əvvəlcə qrafika hesablamaları üçün nəzərdə tutulmuş, indi isə AI, kriptovalyuta minası və vid…
- GraphQL — Facebook tərəfindən hazırlanmış, API-lar üçün sorğu dilidir. REST API-dən fərqli olaraq müştəriyə tam olaraq lazım olan …
H
- Hacking — Kompüter sistemlərinin zəifliklərini aşkar etmək və istismar etmək prosesidir. Etik hacking (white hat) sistemləri qorum…
- Haptic feedback — Cihazın vibrasiya vasitəsilə istifadəçiyə fiziki əks əlaqə verməsidir. Klaviatura vuruşlarını, xəbərdarlıqları və oyun h…
- Hotspot — Smartfonun internet bağlantısını simsiz şəbəkə kimi digər cihazlarla paylaşma funksiyasıdır.…
- HTML — HyperText Markup Language – veb səhifələrin strukturunu müəyyən edən işarələmə dilidir. Teqlər vasitəsilə mətn, şəkil, c…
- HTTP/HTTPS — Hypertext Transfer Protocol (Secure) – veb brauzer ilə server arasında məlumat mübadiləsi protokoludur. HTTPS versiyası …
I
- Influencer marketing — Sosial mediada geniş auditoriyası olan şəxslərin (influencer) məhsul və ya xidməti öz izləyicilərinə tövsiyə etməsi əsas…
- iOS — Apple tərəfindən iPhone üçün hazırlanmış mobil əməliyyat sistemidir. Qapalı ekosistemi ilə tanınır və yalnız Apple cihaz…
- IP ünvanı — Internet Protocol Address – şəbəkəyə qoşulan hər cihazın unikal ünvanıdır. IPv4 (32-bit) və IPv6 (128-bit) olmaq üzrə ik…
J
- JavaScript — Veb saytları interaktiv etmək üçün istifadə olunan proqramlaşdırma dilidir. Hazırda həm frontend, həm də backend inkişaf…
- JSON — JavaScript Object Notation – məlumatların saxlanması və ötürülməsi üçün istifadə olunan yüngül məlumat formatıdır. İnsan…
K
- Kibertəhlükəsizlik — Kompüter sistemlərini, şəbəkələri və proqramları rəqəmsal hücumlardan qorumaq üçün görülən tədbirlər məcmusudur. Məlumat…
- Kriptovalyuta — Şifrələmə texnologiyasından istifadə edərək qorunan rəqəmsal və ya virtual valyuta növüdür. Bitcoin, Ethereum ən tanınmı…
- Kubernetes — Konteynerlər üzərinde işləyən proqramları avtomatik olaraq yerləşdirən, miqyaslandıran və idarə edən açıq mənbəli sistem…
- Kvant hesablama — Kvant mexanikasının prinsiplərindən (superposition, dolaşıqlıq) istifadə edərək hesablamalar aparan kompüter növüdür. Kl…
L
- Latency — Gecikməlilik – məlumat paketinin mənbədən təyinata çatma müddətidir. Millisaniyə ilə ölçülür. Aşağı latency oyunlar və r…
- LLM — Large Language Model – böyük mətn kütlələri üzərində öyrədilmiş, insan dilinə oxşar mətn yarada bilən dil modelidir. GPT…
- Localization — Proqram və ya məzmunun fərqli dil, mədəniyyət, region tələblərinə uyğunlaşdırılmasıdır. Sadəcə tərcümə deyil, tarix form…
M
- Machine Learning — Maşın öyrənməsi – sistemlərə açıq proqramlaşdırma olmadan verilənlərdən öyrənmə imkanı verən süni intellekt qoludur.…
- Malware — Malicious Software – kompüter sistemlərinə zərər vermək məqsədilə yazılmış zərərli proqramdır. Virus, trojan, ransomware…
- Maşın öyrənməsi — Süni intellektin bir qolu olub, sistemlərə açıq şəkildə proqramlaşdırılmadan öyrənmə imkanı verən alqoritmlər məcmusudur…
- Metaverse — Virtual, artırılmış reallıq elementlərini birləşdirən paylanmış 3D virtual dünyalar şəbəkəsidir. İstifadəçilər bu virtua…
- Microservices — Böyük proqramı kiçik, müstəqil xidmətlərə bölən arxitektura yanaşmasıdır. Hər xidmət ayrı-ayrılıqda inkişaf etdirilə, te…
- MVP — Minimum Viable Product – müştərilərə dəyər verən minimum funksiyalara sahib ilk məhsul versiyasıdır. İdeyaları sürətlə b…
N
- Natural Language Processing — NLP – süni intellektin insan dilini anlama, şərh etmə və yaratma qabiliyyətidir. Chatbotlar, avtomatik tərcümə, duyğu an…
- Neyron şəbəkəsi — İnsan beyninin quruluşundan ilham alan hesablama modelidir. Bir-birinə bağlı süni neyronlardan ibarət olub, nümunələri t…
- NFC — Near Field Communication – çox qısa məsafədə (10 sm-ə qədər) simsiz məlumat mübadiləsinə imkan verən texnologiya. Kontak…
- NFT — Non-Fungible Token – blockchain texnologiyasında unikal rəqəmsal aktivləri təmsil edən token növüdür. Rəqəmsal sənət əsə…
- No-code / Low-code — Kod yazmadan və ya az kodla proqram, avtomatlaşdırma, veb sayt yaratmağa imkan verən platforma və alətlərdir. Bubble, We…
- Node.js — JavaScript-i brauzerdən kənarda, serverda işlətməyə imkan verən açıq mənbəli mühitdir. Sürətli, hadisə əsaslı (event-dri…
- NoSQL — Ənənəvi cədvəl əsaslı SQL verilənlər bazalarından fərqli olaraq, çevik sxemə malik verilənlər bazası növüdür. MongoDB, C…
O
- OLED — Organic Light-Emitting Diode – hər pikselin öz işığını istehsal etdiyi ekran texnologiyasıdır. Dərin qara rənglər, yüksə…
- Open AI — GPT, DALL·E, Whisper, Sora kimi inqilabi süni intellekt modelləri hazırlayan Amerika texnologiya şirkətidir. 2015-ci ild…
- Open Source — Mənbə kodu ictimaiyyətə açıq olan proqram təminatıdır. İstənilən şəxs kodu oxuya, dəyişdirə və paylaya bilər. Linux, And…
- Open source lisenziyası — Proqram mənbə kodunun istifadə, dəyişdirmə, yayma şərtlərini müəyyən edən hüquqi sənəddir. MIT, Apache 2.0, GPL ən geniş…
- OTA yeniləmə — Over-The-Air – internet vasitəsilə kabel bağlantısı olmadan cihaza proqram, əməliyyat sistemi yeniləməsi göndərmə üsulud…
P
- Patch — Proqramın aşkarlanan xəta, boşluq və ya zəifliyini aradan qaldırmaq üçün buraxılan kiçik proqram yeniləməsidir. Müntəzəm…
- Penetrasyon testi — Etik hackerlerin icazəli şəkildə sistemin zəifliklərini tapıb hesabat vermək məqsədilə apardığı simulyasiya edilmiş kibe…
- Penetrasyon testi metodologiyaları — Kibertəhlükəsizlik mütəxəssislərinin sistemin zəifliklərini tapmaq üçün istifadə etdiyi strukturlaşdırılmış yanaşmalar t…
- Periskop kamera — Telefon daxilindən güzgü sistemindən istifadə edərək yüksək optik zoom imkanı verən kamera növüdür.…
- Phishing — Fırıldaqçıların saxta e-poçt, mesaj və saytlar vasitəsilə şəxsi məlumatları (şifrə, bank kartı) oğurlamağa cəhd etməsidi…
- Pixel density — Ekranın hər düym karesinə düşən piksel sayıdır (PPI – pixels per inch). Daha yüksək pixel density daha kəskin, aydın gör…
- Podcast — İnternet üzərindən əldə edilə bilən audio proqramdır. Abunəlik əsasında yeni epizodlar avtomatik endirilir.…
- Product-market fit — Məhsulun bazarda real tələbatı qarşıladığı andır. Startap dünyasında ən mühüm konseptlərdən biri sayılır. İstifadəçiləri…
- Prompt engineering — Süni intellekt dil modellərindən (LLM) ən yaxşı nəticəni əldə etmək üçün sorğuların (promptların) düzgün formalaşdırılma…
- Proqram təminatı — Kompüterin müəyyən tapşırıqları yerinə yetirməsi üçün yazılmış təlimatlar məcmusudur. Əməliyyat sistemləri, proqramlar, …
- Proqramlaşdırma dili — Kompüterlərə təlimatlar vermək üçün istifadə olunan formal dildir. Python, Java, C++, JavaScript ən məşhur proqramlaşdır…
- PWA — Progressive Web App – veb texnologiyaları ilə hazırlanan, nativ proqramlara oxşar təcrübə verən tətbiq növüdür. Ana ekra…
- Python — Sadə sintaksisə malik, geniş istifadə olunan proqramlaşdırma dilidir. Veb inkişafı, data elmi, AI və avtomatlaşdırma sah…
Q
- Quantum cryptography — Kvant mexanikasının prinsiplərindən istifadə edərək məlumatları qoruyan şifrələmə növüdür. Kvant kompüterləri ənənəvi şi…
R
- RAM — Random Access Memory – kompüterin aktiv işlədən proqramlar üçün istifadə etdiyi müvəqqəti, sürətli yaddaşdır.…
- Ransomware — Qurbanın fayllarını şifrələyən ve açmaq üçün pul tələb edən zərərli proqram növüdür.…
- React — Facebook tərəfindən yaradılmış, istifadəçi interfeysləri qurmaq üçün JavaScript kitabxanasıdır. Komponent əsaslı arxitek…
- Redis — Açar-dəyər (key-value) cütlərini RAM-da saxlayan son dərəcə sürətli verilənlər bazasıdır. Cache, sessiya idarəetməsi, re…
- Refresh rate — Ekranın saniyədə neçə dəfə yeniləndiğini göstərən göstərici. Hz (Hertz) ilə ölçülür. Yüksək refresh rate daha hamar anim…
- Responsive dizayn — Veb saytların müxtəlif ekran ölçülərinə (telefon, tablet, kompüter) uyğunlaşmasını təmin edən dizayn yanaşmasıdır.…
- REST API — Representational State Transfer – veb xidmətlər üçün istifadə olunan arxitektura üslubudur. HTTP metodlarından (GET, POS…
- Router — İki və ya daha çox şəbəkə arasında məlumat paketlərini yönləndirən şəbəkə cihazıdır. Ev şəbəkələrini internetə bağlayan …
S
- SaaS — Software as a Service – proqram təminatının bulud vasitəsilə abunəlik əsasında göstərilməsi modelidir. Yükləmə tələb etm…
- ScrumBan — Scrum – Agile çərçivəsinin ən geniş istifadə olunan formasıdır. Sprint adlanan qısa iş tsikllərindən, müəyyən rollardan …
- SDK — Software Development Kit – inkişafçılara müəyyən platforma, çərçivə və ya xidmət üçün proqram yazmağa kömək edən alətlər…
- Selfie kamera — Smartfonun ön tərəfindəki kamera. Video zənglər, selfie çəkmək üçün istifadə olunur. Megapiksel sayı və apertura əsas gö…
- SEO — Search Engine Optimization – veb saytın axtarış motorlarında (Google, Bing) daha yüksək yer tutması üçün görülən tədbirl…
- Serverless — İnkişafçıların server idarəçiliyi ilə məşğul olmadan kod yazdığı, bulud providerinin server resurslarını avtomatik idarə…
- Smart contract — Şərtlər yerinə yetirildikdə avtomatik olaraq icra edilən, blockchain-də saxlanan proqram kodudur.…
- Smart home — Ağıllı ev – cihazların internet vasitəsilə bir-birinə bağlandığı, smartfon və ya səs köməkçisi ilə idarə edildiyi ev sis…
- Smartfon — Telefon funksiyalarına əlavə olaraq kompüterə oxşar imkanlara (internet, proqramlar, kamera) malik olan mobil cihaz növü…
- SMM — Social Media Marketing – məhsul, xidmət və ya brendin sosial media platformalarında (Instagram, TikTok, Facebook, Linked…
- Snapdragon — Qualcomm şirkəti tərəfindən Android smartfonlar üçün hazırlanan mobil prosessor seriyasıdır. Premium Android telefonları…
- Social engineering — Texniki yox, insan psixologiyasından istifadə edərək həssas məlumatlara (şifrə, giriş kodu) çıxış əldə etmə üsuludur. Ph…
- SQL — Structured Query Language – relational verilənlər bazaları ilə ünsiyyət qurmaq üçün istifadə olunan standart sorğu dilid…
- SSD — Solid State Drive – ənənəvi HDD-lərə nisbətən çox sürətli olan, hərəkət edən hissəsi olmayan saxlama cihazıdır. Sistemin…
- SSL/TLS — İnternet üzərindən məlumatların şifrəli ötürülməsini təmin edən kriptoqrafik protokoldur. Saytlardakı kilit işarəsi SSL-…
- Startap — Tez böyümə potensialına malik, innovativ iş modelinə əsaslanan yeni yaradılmış şirkətdir. Adətən texnologiya sektorunda …
- Streaming — Video və ya audio məzmunun internet üzərindən yükləmə tələb etmədən canlı şəkildə izlənməsi/dinlənməsidir. Netflix, YouT…
- Süni intellekt — İnsan zəkasını simulyasiya edən kompüter sistemlərinin geniş sahəsi. Öyrənmə, problem həlli, nitq tanıma və qərar qəbulu…
- Sürətli şarj — Cihazı standart şarjdan çox daha sürətli dolduran texnologiya. Qualcomm Quick Charge, Apple Fast Charge, USB Power Deliv…
T
- Terraform — HashiCorp tərəfindən hazırlanmış, kod vasitəsilə infrasturktur (server, şəbəkə, verilənlər bazası) yaratmağa imkan verən…
- Token — Autentifikasiya məqsədilə istifadəçiyə verilən rəqəmsal "açar". JWT (JSON Web Token) veb proqramlarda geniş istifadə olu…
- Transformer — 2017-ci ildə Google tərəfindən təqdim edilmiş, müasir böyük dil modellərinin (LLM) əsasını təşkil edən neyron şəbəkəsi a…
- TypeScript — Microsoft tərəfindən hazırlanmış, JavaScript-ə statik tip yoxlaması əlavə edən proqramlaşdırma dilidir. Böyük layihələrd…
U
- UI/UX — UI (İstifadəçi İnterfeysi) görsel dizayn, UX (İstifadəçi Təcrübəsi) isə istifadəçinin məhsulla ümumi qarşılıqlı əlaqəsi …
- Unicorn — Bazar dəyəri 1 milyard dolları keçmiş, hər listlənməmiş özəl startap şirkətidir. Bu termin 2013-cü ildə Aileen Lee tərəf…
- USB-C — Universal Serial Bus Type-C – cihazları şarj etmək, məlumat ötürmək və ekran bağlamaq üçün istifadə olunan universal kon…
- UX yazısı — İnterfeys elementlərindəki (düymə, xəbərdarlıq, onboarding) mətnlərin istifadəçiyə aydın, sərfəli qılınması sahəsidir. Y…
V
- Verilənlər bazası — Strukturlaşdırılmış məlumatların elektron şəkildə saxlandığı, idarə edildiyi və əldə edildiyi sistem. SQL, NoSQL kimi mü…
- Virtual reallıq (VR) — İstifadəçini tamamilə süni rəqəmsal mühitə daxil edən texnologiyadır. VR başlıqları vasitəsilə istifadəçi özünü virtual …
- VPN — Virtual Private Network – internet üzərindən şifrələnmiş, şəxsi şəbəkə bağlantısı yaradır. Məxfiliyi qorumaq və coğrafi …
W
- Wearable tech — Geyilə bilən texnologiya – smart saat, fitness qolbandı, ağıllı eynək kimi bədənə geyilən elektron cihazlar. Sağlamlıq i…
- Webhook — Bir hadisə baş verdikdə bir proqramın başqa proqrama avtomatik olaraq HTTP sorğusu göndərməsidir. API sorğularından fərq…
- Wi-Fi — Simsiz lokal şəbəkə texnologiyası. Cihazlara kabel olmadan internete bağlanma imkanı verir. 802.11 standartına əsaslanır…
- Wireless charging — Kabel istifadə etmədən elektromaqnit induksiya vasitəsilə cihazın enerjisini doldurmaq texnologiyasıdır. Qi standartı ən…
Z
- Zero trust — Şəbəkənin içindəki heç bir istifadəçiyə, cihaza avtomatik etibar etməyən, hər giriş cəhdini ayrıca doğrulayan təhlükəsiz…
- Zero-day — Proqram istehsalçısı tərəfindən hələ bilinməyən və düzəltilməmiş zəiflikdir. Kibercinayətkarlar bu boşluqları hücumlar ü…
İ
- İki faktorlu autentifikasiya — 2FA – giriş zamanı şifrəyə əlavə olaraq ikinci doğrulama metodunu (SMS kodu, autentifikator proqramı) tələb edən güvenli…
- İnternet of Things (IoT) — İnternetnə qoşulan fiziki cihazlar şəbəkəsidir. Ağıllı ev cihazları, sensor avadanlıqları, geyilə bilən texnologiyalar I…
Ş
- Şifrələmə — Məlumatları yalnız səlahiyyətli tərəflərin oxuya biləcəyi formata çevirmə prosesidir. AES, RSA kimi alqoritmlər ən geniş…