ABŞ-da süni intellekt artıq sadəcə məsləhət vermir — Utah-da bir chatbot bəzi reseptləri həkim olmadan yeniləyə bilir. Bu addım tibb dünyasında “rahatlıq” və “risk” arasında ciddi mübahisə yaradıb.
Doctronic adlı şirkətin yanvarda başladığı pilot proqram Utah-ı bu sahədə ilk ştatlardan birinə çevirib. Sakinlər həkim qəbuluna getmədən onlayn chatbot vasitəsilə dərman reseptlərini yeniləyə bilirlər.
Chatbot resepti necə yeniləyir?
Sistem istifadəçidən dərmanı, sağlamlıq tarixçəsini və mövcud vəziyyəti barədə məlumat alır. Daha sonra milli aptek bazasını yoxlayır və resepti ya yeniləyir, ya da işi insan həkimə yönləndirir.
Bu, adi qaydada mümkün olmazdı, çünki ABŞ-da resept yazmaq və yeniləmək lisenziyalı tibbi mütəxəssislərin səlahiyyətindədir. Utah bunu “regulatory sandbox” adlı xüsusi hüquqi mexanizmlə sınaqdan keçirir.
Utah-da Doctronic pilotu AI chatbot-a həkimsiz resept yeniləməyə icazə verən ilk nümunələrdən biri kimi tənzimləmə boşluğunu açıq şəkildə göstərir.
Tibbi şura niyə həyəcan təbili çalır?
Utah-ın tibbi lisenziyalaşdırma şurası proqramdan yalnız yanvardakı təqdimatdan sonra xəbər tutduğunu deyir. Apreldə şuranın 11 üzvü təhlükəsizlik risklərini əsas gətirərək pilotun dayandırılmasını istəyib.
Şuranın sədri, ailə həkimi Dr Alan Smith bildirib ki, onlara faktiki olaraq “bu artıq işləyir və sizin söz haqqınız yoxdur” mesajı verilib. Onun narahatlığı xüsusilə yan təsirləri və dərman qarşılıqlı təsirləri olan preparatlarla bağlıdır.
Doctronic-in yenilənə bilən təxminən 190 dərman siyahısında qan durulaşdırıcılar da var. Smith xəbərdarlıq edir ki, belə dərmanlar daxili qanaxma kimi hallarda ciddi təhlükəyə çevrilə bilər.
İnsan həkim hələ var, amma nə vaxta qədər?
Utah rəsmiləri proqramı dayandırmaqdan imtina edib və hazırkı mərhələdə hər resept yeniləməsinə insan həkimin baxdığını bildiriblər. Amma nəzarət beş nəfərlik AI mütəxəssisləri şurasının əlindədir və onların heç biri həkim deyil.
Doctronic isə yaxın zamanda tam avtomatlaşdırılmış resept yeniləməsinə keçməyi planlaşdırır. Bu da sualı daha kəskin edir: AI tibbi qərar verəndə məsuliyyət kimin üzərinə düşür?
Problem təkcə Utah deyil: qanunlar AI sürətinə çatmır
Bu hadisə ABŞ-da tibbi AI üçün böyük tənzimləmə boşluğunu üzə çıxarır. Tibbi texnologiyalar federal səviyyədə, həkimlərin fəaliyyəti isə ştatlar tərəfindən tənzimlənir.
Doctronic öz AI sistemini ştat səviyyəsində tənzimlənən tibbi praktikanın bir hissəsi kimi təqdim edir. Bəzi ekspertlər isə bunun artıq FDA nəzarəti tələb edən sahəyə keçdiyini düşünür.
Şirkət FDA-dan icazə alıb-almadığını açıqlamayıb. American Medical Association da xəbərdarlıq edib ki, resept yeniləmələri “sadə checkbox” kimi görülməməlidir.
Nəticə: Utah-ın AI resept təcrübəsi göstərir ki, səhiyyədə süni intellekt artıq gələcəyin mövzusu deyil — amma təhlükəsizlik və məsuliyyət qaydaları hələ bu sürətə çatmayıb.