El Niño rəsmi olaraq start götürdü və bu, sadəcə meteoroloqlar üçün xəbər deyil. Bu iqlim hadisəsi yaxın aylarda quraqlıqdan daşqınlara, qasırğa mövsümündən ərzaq təhlükəsizliyinə qədər dünyanın ritmini dəyişə bilər.
NOAA-nın açıqlamasına görə, Sakit okeanın şərq tropik hissəsində suyun normadan artıq isinməsi artıq kritik həddi keçib. Məsələ ondadır ki, builki El Niño adi dalğa yox, rekordlara düşə biləcək “super” ssenari ola bilər.
NINO3.4 siqnal verdi: El Niño necə rəsmiləşdi?
NOAA El Niño-nu təsdiqləmək üçün Sakit okeanın NINO3.4 adlanan xüsusi zonasındakı temperaturu izləyir. Əgər bu bölgədə suyun temperaturu üç ay ərzində orta göstəricidən 1°F, yəni təxminən 0.5°C yüksək qalırsa, El Niño aktiv sayılır.
Bu dəfə proses çox sürətlə baş verib. Həftələr ərzində temperatur kəskin yüksəlib və okean sistemində dəyişikliklər atmosferə təsir etməyə başlayıb.
Başqa bir güclü əlamət də var: şərq tropik Sakit okeanda dəniz səviyyəsi bəzi yerlərdə 18 santimetrə qədər qalxıb. Buna qərbdən əsən küləklərin suyu həmin istiqamətə “yığması” səbəb olur.
Bir okean hadisəsi necə bütün planetin havasını dəyişir?
El Niño okeanda başlayır, amma təsiri atmosferdə böyüyür. Sakit okeandakı istilik hava axınlarını dəyişir və nəticədə minlərlə kilometr uzaqda hava rejimləri yerindən oynayır.
ABŞ-ın cənub-qərbində daha rütubətli hava ehtimalı artır, Atlantik okeanında isə aktiv qasırğa mövsümü ehtimalı azala bilər. Eyni zamanda Indonesia və Afrikanın Sahel bölgəsi kimi yerlərdə quraqlıq riski yüksəlir.
Ən narahatedici məqam isə əlavə istilikdir. El Niño onsuz da isinən planetə daha çox enerji ötürür və bu, ekstremal hava hadisələrinin daha sərt hiss olunmasına səbəb ola bilər.
NOAA builki El Niño-nun “super El Niño” həddini keçməsi üçün 63% ehtimal verir.
Super El Niño ssenarisi niyə bu qədər qorxuludur?
“Super El Niño” adətən temperatur anomaliyası 3.6°F həddini keçəndə gündəmə gəlir. Bəzi iqlim modelləri isə builki göstəricinin 5.4°F səviyyəsini də aşa biləcəyini göstərir ki, bu da tarixi rekord demək olar.
Keçmiş nümunələr bunun nə qədər ciddi ola biləcəyini göstərib. 1982-83 El Niño hadisəsi Lake Mead-də daşqınlara səbəb olmuşdu, 1997-98 dövrü isə Indonesia tarixinin ən ağır quraqlıqlarından birini yaratmışdı.
2023-24 dövründə müşahidə olunan güclü El Niño isə Cənubi Afrikada 100 ilin ən ağır quraqlığı ilə əlaqələndirildi. Nəticədə 61 milyon insan ərzaq yardımına ehtiyac duydu.
Mərcan rifləri və ərzaq təhlükəsizliyi risk altındadır
Okeandakı əlavə istilik mərcan rifləri üçün də böyük təhlükədir. Onsuz da qlobal istiləşməyə uyğunlaşmaqda çətinlik çəkən riflər El Niño zamanı daha sürətli ağarma riski ilə üzləşir.
Bu isə təkcə ekosistem problemi deyil. Mərcan rifləri balıqçılıq, turizm və sahil icmaları üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Əgər builki El Niño həqiqətən super səviyyəyə çatarsa, təsirlər təkcə hava proqnozlarında yox, ərzaq qiymətlərində, su ehtiyatlarında və enerji sistemlərində də hiss oluna bilər.
Nəticə: El Niño bu il sadəcə iqlim hadisəsi deyil, dünyanın hava sistemini yenidən qarışdıra biləcək qlobal xəbərdarlıq siqnalıdır.