Traktor artıq sadəcə dəmir deyil — içində proqram təminatı olan böyük bir kompüterdir. John Deere ilə fermerlər arasında illərlə davam edən “təmiri kim edə bilər?” savaşı nəhayət fermerlərin xeyrinə bitdi.
Federal Trade Commission (FTC) və beş ştatın John Deere-ə qarşı açdığı iddia bu həftə razılaşma ilə yekunlaşıb. Razılaşma şirkətin fermerləri və müstəqil texnikləri yalnız rəsmi dilerlərə möhtac qoyan təmir məhdudiyyətlərini dəyişməyə məcbur edir.
Traktorların içindəki kod fermerləri niyə əsəbiləşdirdi?
“Right to Repair” hərəkatı adətən telefon, noutbuk və digər elektronika ilə xatırlanır. Amma bu dəfə əsas döyüş meydanı ABŞ-ın kənd təsərrüfatı sahələri oldu.
Müasir John Deere traktorları və kombaynları mexaniki hissələrlə yanaşı, ciddi proqram təminatı ilə işləyir. Problem də buradan başlayırdı: vacib elektron təmir və diaqnostika üçün lazım olan alətlər əsasən yalnız şirkətin rəsmi dilerlərinə verilirdi.
FTC-yə görə, John Deere fermerlərin və müstəqil ustaların traktor və kombaynları təmir etmək imkanını qanunsuz şəkildə məhdudlaşdırıb.
Fermerlər niyə rəsmi dilerlərdən asılı qalmaq istəmirdi?
Fermer üçün texnikanın dayanması sadəcə narahatlıq deyil, birbaşa pul itkisi deməkdir. Əkin və biçin mövsümündə bir traktorun günlərlə servisdə gözləməsi bütün işi ləngidə bilər.
John Deere-in mövqeyi isə illərdir böyük narazılıq yaradırdı. Şirkət proqram təminatı və təmir alətlərinə nəzarəti əlində saxlayaraq bir çox elektron təmiri yalnız səlahiyyətli dilerlər üzərindən mümkün edirdi.
iFixit CEO-su və “Right to Repair” fəalı Kyle Wiens illər əvvəl bu problemi belə izah etmişdi: müasir traktorların “DNT-sindən” kompüter kodu keçir. Yəni texnika sənindir, amma onun içindəki proqramı istədiyin kimi idarə etmək həmişə mümkün olmur.
Razılaşma nəyi dəyişir?
Yeni razılaşma John Deere üçün ciddi geri addım sayılır. Şirkət fermerlərin və müstəqil təmirçilərin lazımi proqram alətlərinə çıxışını genişləndirməli olacaq.
Bu, xüsusilə elektron nasazlıqların diaqnostikası və təmiri üçün vacibdir. Çünki FTC-nin iddiasına görə, Deere avadanlıqlarında bütün elektron təmirləri yerinə yetirə bilən əsas proqram alətləri şirkətin nəzarətində idi.
Ən maraqlı məqam isə razılaşmanın müddətidir: bu qaydalar ən azı 10 il qüvvədə qalacaq. Başqa sözlə, fermerlər yaxın illərdə öz texnikalarını təmir etdirmək üçün daha çox seçim əldə edəcəklər.
Bu qərar təkcə traktorlarla bağlı deyil
John Deere işi texnologiya dünyası üçün də böyük siqnaldır. Çünki burada mübahisə təkcə kənd təsərrüfatı maşınlarından yox, müasir cihazlarda sahiblik anlayışının necə dəyişməsindən gedir.
Telefonlardan avtomobillərə, oyun konsollarından ağıllı məişət texnikasına qədər bir çox məhsul artıq proqram təminatından asılıdır. Əgər istehsalçı təmir alətlərini bağlayırsa, istifadəçi aldığı məhsula tam sahib olub-olmadığını sual etməyə başlayır.
Bu razılaşma “aldığım cihazı özüm təmir edə bilərəmmi?” sualına fermerlər üçün daha ümidverici cavab verir. Eyni zamanda digər şirkətlərə də mesaj göndərir: proqram təminatı təmiri bloklamaq üçün bəhanəyə çevrilməməlidir.
Nəticə: John Deere razılaşması göstərdi ki, “Right to Repair” artıq təkcə smartfonların yox, traktorların və gələcəyin bütün ağıllı cihazlarının əsas mübarizə mövzusudur.