Yaddaş çipləri bazarında sakit görünən bir məhkəmə davası telefon, noutbuk və server qiymətlərinə qədər uzana bilər. Çinli DRAM istehsalçısı CXMT Pentagonun siyahısından çıxmaq üçün Washington-da hüquqi mübarizəyə başlayıb.
Söhbət sadəcə bir “etiket”dən getmir: bu siyahı satışları birbaşa qadağan etməsə də, şirkəti investorların və təchizat zəncirlərinin gözündə riskli oyunçuya çevirir.
CXMT niyə ABŞ Müdafiə Nazirliyini məhkəməyə verir?
Bloomberg-in məlumatına görə, CXMT ABŞ Department of Defense-ə qarşı Washington-da iddia qaldırıb. İşdə ABŞ müdafiə naziri Pete Hegseth-in də adı keçir.
Hefei mərkəzli çip istehsalçısı bildirir ki, onun Çin ordusu ilə əlaqəsi yoxdur və istehsal etdiyi çiplər mülki, kommersiya məhsulları üçün nəzərdə tutulub. Şirkət yanvar 2025-də “Chinese military company” kimi siyahıya salınıb.
CXMT fevralda siyahının bir versiyasından qısa müddətlik çıxarılsa da, iyunda yenidən ora əlavə edilib. Bu da şirkətin reputasiya və gələcək ticarət risklərini artırıb.
Bu siyahı satış qadağası deyil, amma təhlükəli siqnaldır
1260H siyahısına düşmək CXMT məhsullarının kommersiya bazarında alınmasını dayandırmır. Yəni şirkətin yaddaş çiplərini özəl şirkətlər hələ də ala bilər.
Amma siyahı müdafiə müqavilələrinin qarşısını kəsir və şirkəti investorlar üçün “qırmızı bayraq”a çevirir. Əsas narahatlıq isə budur: belə bir status sonradan daha sərt Entity List məhdudiyyətlərinə yol aça bilər.
Yaddaş çiplərinin qiyməti cəmi üç rüb ərzində dörd dəfə artıb, çünki Samsung, SK hynix və Micron istehsal gücünü AI data mərkəzlərinə yönəldib.
Çin üçün strateji oyunçu: CXMT artıq kiçik şirkət deyil
CXMT hazırda dünyanın dördüncü ən böyük DRAM istehsalçısı kimi göstərilir. Şirkət 27 iyulda Shanghai birjasında səhm başına RMB 8.66 qiymətlə listinqə çıxıb.
İlk ticarət günündə səhmlər 471% bahalaşıb. Cəmi 17 gün sonra CXMT bazar dəyərinə görə Tencent-i geridə qoyaraq Çinin ən dəyərli listinq şirkətinə çevrilib.
Bu yüksəliş şirkətin təkcə Çin üçün deyil, qlobal yaddaş bazarı üçün də ciddi oyunçuya çevrildiyini göstərir. Xüsusilə AI bumu fonunda DRAM artıq sadə komponent yox, strateji resursa çevrilib.
Avropa üçün problem: yaddaş Çindədir, risk ABŞ-dan gəlir
Avropanın bu davada əsas narahatlığı siyahının özü deyil, yaddaş çiplərinin qiyməti və təchizatdır. Çünki Avropa İttifaqında kütləvi DRAM istehsalı yoxdur.
Bu o deməkdir ki, Avropada istehsal olunan hər smartfon, kompüter, avtomobil elektronikası və server üçün yaddaş çipi xaricdən gəlir. Apple-ın Çin bazarı üçün cihazlarda CXMT çiplərini test etməsi də bu reallığı daha aydın göstərir.
Avropada Pentagon siyahısına bənzər mexanizm yoxdur. Amma ABŞ məhdudiyyətləri Avropa təchizat zəncirlərinə dolayı yolla təsir edir və istehsalçıları hüquqi qeyri-müəyyənlikdə saxlayır.
Əgər Avropalı istehsalçı CXMT yaddaşı alsa, bu, Avropa qaydalarına görə problem olmaya bilər. Lakin ABŞ tərəfindən gələn siyasi və kommersiya riski yenə də masanın üstündə qalır.
Nəticə: CXMT-nin məhkəmə iddiası bir siyahı davası kimi görünsə də, əslində qlobal çip bazarında kimin istehsal etdiyi, kimin qayda qoyduğu və qiyməti kimin ödədiyi sualını yenidən gündəmə gətirir.