Süni intellekt hələ insanlığı əvəz etməyib, amma texnologiya tarixinin ən parlaq beyinlərindən biri bu ehtimalı illər əvvəl çox sərt formada təsvir etmişdi.

İnformasiya nəzəriyyəsinin banisi sayılan Claude Shannon gələcəyin robotları barədə elə bir fikir səsləndirib ki, bu gün AGI müzakirələri fonunda daha da aktual səslənir.

«Elə bir zaman təsəvvür edirəm ki, biz robotlar üçün insanların itləri kimi olacağıq — və mən maşınların tərəfindəyəm.»

Shannon-un fikri niyə bu qədər narahatlıq yaradır?

Claude Shannon bu fikri Omni Magazine-ə verdiyi müsahibədə səsləndirib. O, rəqəmsal kompüterlərin sərhədləri, süni neyron şəbəkələri və gələcəyin maşın intellekti barədə danışarkən insan zəkasının bir gün geridə qala biləcəyini deyib.

Maraqlısı budur ki, Shannon bunu klassik “robotlar insanlığı məhv edəcək” ssenarisi kimi təqdim etmirdi. Onun müqayisəsində insanlar və robotlar arasında daha çox asılılıq, sədaqət və birgəyaşayış ideyası var idi.

“Robotların ev heyvanı” olmaq nə deməkdir?

Shannon-un “it” bənzətməsi qorxulu səslənsə də, burada əsas mesaj tam məhv olmaq deyil. Söhbət insanlığın qida zəncirinin və intellektual üstünlüyün zirvəsindən enməsindən gedir.

Yəni gələcəkdə superintellektual sistemlər qərarları bizdən daha yaxşı verə, problemləri daha sürətli həll edə və sivilizasiyanın istiqamətini müəyyənləşdirə bilər. İnsan isə bu dünyada sevilən, qorunan, amma idarə edən tərəf olmayan varlığa çevrilə bilər.

AGI və texnoloji singularity nə qədər realdır?

Bu gün bu müzakirənin mərkəzində AGI — yəni süni ümumi intellekt dayanır. AGI insan kimi müxtəlif sahələrdə düşünə, öyrənə və yeni vəziyyətlərə uyğunlaşa bilən sistem kimi təsvir olunur.

Hazırda belə bir texnologiya tam formada mövcud deyil. Hətta bəzi alimlər düşünür ki, indiki AI arxitekturaları bu səviyyəyə çatmaq üçün kifayət etməyə bilər.

Buna baxmayaraq, texnologiya dünyasında getdikcə daha çox insan AGI-nin gələcək onilliklərdə mümkün ola biləcəyini qəbul edir. Əgər bu baş verərsə, “texnoloji singularity” adlanan mərhələ başlayacaq və onun nəticələrini əvvəlcədən dəqiq proqnozlaşdırmaq çox çətindir.

Keçmişin “AI qışı”, bu günün AI partlayışı

Shannon bu fikirləri səsləndirən dövrdə AI sahəsi indiki kimi milyardlarla dollar investisiya cəlb etmirdi. Hesablama gücü zəif idi, maliyyə azalırdı və bir çox layihə texniki məhdudiyyətlərə ilişib qalırdı.

Amma həm fantastika müəllifləri, həm də alimlər artıq o zaman gələcəyin maşınlarının insanı üstələyə biləcəyi ssenarilər üzərində düşünürdülər. Bu gün isə ChatGPT, generativ AI modelləri və avtonom sistemlər həmin köhnə sualları yenidən gündəmə gətirib.

Nəticə: Claude Shannon-un illər əvvəl dediyi fikir bu gün sadəcə maraqlı sitat deyil — superintellektual AI dövrünə hazırlaşıb-hazırlaşmadığımızı soruşan ciddi xəbərdarlıqdır.