AI sənayesində qəribə və təhlükəli bir presedent yaranıb: ABŞ hökuməti Anthropic-dən yeni modellərinə xarici vətəndaşların girişini kəsməyi tələb edib.
İş o həddə çatıb ki, şirkət Fable 5 və Mythos 5 modellərini təkcə xaricdə deyil, ABŞ daxilindəki bəzi istifadəçilər və hətta öz əməkdaşları üçün də bağlamağa məcbur qalıb.
Chatbot cavabı nə vaxt “ixrac” sayılır?
The Verge-in məlumatına görə, Trump administrasiyası qərarın hüquqi əsasını açıq şəkildə izah etməyib. Anthropic isə saytında bildirib ki, hökumət modellərlə bağlı “milli təhlükəsizlik səlahiyyətləri”nə və “ixrac nəzarəti direktivi”nə istinad edib.
Problem ondadır ki, klassik ixrac nəzarəti adətən sərhəddən keçirilən silah, çip, avadanlıq, proqram kodu və ya texniki məlumat kimi konkret obyektlərə tətbiq olunur. Burada isə istifadəçilər modeli yükləmir, kod almır, sadəcə uzaq serverdə işləyən chatbot-a sual verir.
“Bildiyim qədərilə, ABŞ ixrac nəzarəti qaydaları ilk dəfədir ki, AI modelinə girişin bu formada məhdudlaşdırılması üçün istifadə olunur.”
Fable 5 və Mythos 5 niyə hamı üçün söndürüldü?
Anthropic-in açıqlamasına görə, hökumətin narahatlığı Çinə bağlı qrupların modellərə mümkün “jailbreak” vasitəsilə giriş əldə etməsi ilə əlaqəli olub. Şirkət isə iddia edir ki, bu cür ssenarilər istifadəçilərə bütün təhlükəsizlik qoruyucularını keçməyə imkan verməyib.
Ən böyük sual budur: əgər risk konkret davranış və ya məlumat növü ilə bağlıdırsa, niyə bütün sistem bağlanmalıdır? Ekspertlərə görə, bu yanaşma AI idarəçiliyində qeyri-müəyyənliyin artıq real biznes riskinə çevrildiyini göstərir.
AI siyasəti qaydalarla yox, qəfil qərarlarla idarə olunur?
Joe Biden administrasiyası daha əvvəl AI model çəkilərinə, yəni modeli işlədən əsas məlumat paketlərinə ixrac nəzarəti tətbiq etməyi gündəmə gətirmişdi. Lakin Trump administrasiyasının ikinci dövründə bu yanaşma tezliklə kənara qoyulmuşdu.
Anthropic hadisəsi isə daha qarışıq mənzərə yaradır: burada model çəkiləri ötürülmür, mənbə kodu paylaşılmır, sistem Anthropic serverlərində qalır. Buna baxmayaraq, sadəcə istifadə imkanı belə “ixrac” kimi qiymətləndirilə bilərsə, bu, bütün AI şirkətləri üçün yeni və qeyri-müəyyən dövr deməkdir.
Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, AI kimi sürətlə böyüyən sahəni qapalı, izahsız və ad hoc qərarlarla idarə etmək uzunmüddətli həll deyil. Şirkətlər hansı qaydaya görə hərəkət etdiklərini bilməsələr, innovasiya da, təhlükəsizlik də zərbə alacaq.
Nəticə: Anthropic hadisəsi göstərdi ki, AI modelləri təkcə texniki deyil, həm də hüquqi və geosiyasi mina sahəsinə çevrilir.