Bu gün Avropanın ən böyük hərbi aviasiya layihələrində istifadə olunan bəzi texnologiyaların kökü 20 il əvvəl gizli saxlanılan bir drona gedib çıxır. Airbus-un Barracuda layihəsi cəmi 15 dəqiqəlik ilk uçuşla gələcəyin döyüş aviasiyasına ciddi siqnal vermişdi.
2 aprel 2006-cı ildə İspaniyanın San Javier hava limanında pilotsuz təyyarə əyləcləri buraxdı, tam gücə keçdi və 1000 metrdən az məsafədə havaya qalxdı. Uçuş qısa idi, amma arxasında 40 aylıq intensiv və məxfi mühəndislik dayanırdı.
Gizli “balon” içində doğulan Avropa dronu
Barracuda layihəsi 2003-cü ilin əvvəlində Airbus-un Almaniyanın Manching şəhərindəki mərkəzində başladı. Proqram əvvəlcə məxfi saxlanılırdı və komanda onu mümkün qədər bürokratik maneələrdən uzaq inkişaf etdirirdi.
Layihə komandası həm mülki, həm də hərbi təyyarə hazırlanması təcrübələrini analiz etdi. Sonra isə məqsədə xidmət etməyən hər şeyi kənara atdı.
O dövr üçün Barracuda Avropanın ən böyük pilotsuz uçuş aparatı idi: uzunluğu 8 metrdən çox, qanad açıqlığı 7 metrdən artıq, maksimum qalxış çəkisi isə 3 tondan çox idi.
Proqramın rəhbəri Peter Hunkel həmin anı “mümkünsüz görünəni bacardıq” sözləri ilə xatırlayıb. Onun əsas komandasında cəmi 35 nəfər var idi.
35 nəfərlik komanda necə böyük aviasiya layihəsi yaratdı?
O vaxt layihənin baş mühəndisi olan Thomas Gottmann uğurun səbəbini sadə izah edib: az insan, bir bina, qısa kommunikasiya zənciri və minimum inzibati yük. Ən önəmlisi isə rəhbərliyin tam dəstəyi idi.
Gottmann bildirib ki, komanda sanki ayrıca bir “balonun” içində işləyirdi. Onların tək qayğısı Avropanın o dövr üçün ən böyük pilotsuz təyyarəsini mümkün qədər qısa zamanda hazırlamaq idi.
Maliyyə Airbus-un öz resursları, Almaniya Federal Müdafiə Nazirliyi və əlaqəli satınalma-texniki qurumların dəstəyi ilə təmin olunurdu. Bu, Barracuda-nı sadəcə laboratoriya eksperimenti yox, ciddi hərbi-aviasiya texnologiyası platformasına çevirdi.
Karbon lifli gövdə, stealth düşüncəsi və avtonom uçuş
Barracuda reaktiv mühərrikli idi və gövdəsinin böyük hissəsi karbon lifli kompozit materiallardan hazırlanmışdı. Bu yanaşma həm çəkiyə, həm də aerodinamik effektivliyə təsir edirdi.
Dizayner Mario Kalanja bildirib ki, ona “döyüş təyyarəsinə bənzəyən” pilotsuz aparat hazırlamaq tapşırılmışdı. Aşağı radar görünürlüğü və stealth tələbləri layihədə hər aerodinamik qərara təsir göstərmişdi.
Bu dron həvəskar istifadəçilər üçün hazırlanan sadə modellərdən tamamilə fərqli idi. Barracuda əvvəldən mürəkkəb əməliyyatlar üçün düşünülmüş, avtonom uçuş bacarığına və yer stansiyaları ilə çoxsaylı data bağlantılarına malik platforma kimi qurulmuşdu.
Bir qəza, altı sınaq kampaniyası və uzunmüddətli miras
2006-cı ilin sentyabrında proqram ciddi zərbə aldı: Barracuda ikinci sınaq mərhələsində dənizdə itirildi. Amma bu hadisə layihənin texnoloji təsirini dayandırmadı.
Əksinə, Barracuda Avropada pilotsuz və pilotlu aviasiyanın birlikdə işləməsi ideyalarının sınaq meydanına çevrildi. Bu gün həmin konsepsiyalar Avropanın iri hərbi aviasiya proqramlarında öz izini göstərir.
Layihə sübut etdi ki, kiçik, çevik və yüksək motivasiyalı komanda ənənəvi müdafiə sənayesinin ağır tempini qıra bilər. Barracuda buna görə “hamısının atası” adlandırılır.
Nəticə: Barracuda qısa uçuşu ilə tarixə düşdü, amma əsas mirası Avropanın gələcək döyüş aviasiyasına verdiyi texnoloji istiqamətdir.