AI data mərkəzləri elektrik enerjisini udduqca, bir vaxtlar “həmişə 30 il uzaqda” deyilən fusion texnologiyası birdən-birə Silikon Vadisinin ən isti mərclərindən birinə çevrilib.
Massachusetts-də yerləşən Commonwealth Fusion Systems daha 1 milyard dollar investisiya cəlb edərək ümumi maliyyələşməsini 4 milyard dollara çatdırdı.
Commonwealth Fusion Systems-in topladığı 4 milyard dollar, fusion sahəsinə indiyədək yatırılan bütün vəsaitin təxminən 30%-nə bərabərdir.
AI bumu fusion enerjisini niyə birdən bu qədər qiymətli etdi?
AI modellərini işlədən data mərkəzləri nəhəng həcmdə elektrik tələb edir və texnologiya şirkətləri sabit, təmiz enerjiyə demək olar ki, istənilən qiyməti ödəməyə hazırdır.
Bu mənzərədə fusion, yəni nüvə sintezi, karbon emissiyası olmadan fasiləsiz enerji vədi ilə investorların diqqətini çəkir.
CFS-in ilk elektrik stansiyasının istehsal gücünün yarısını artıq Google-a satması bazarın nə qədər ac olduğunu göstərir.
Moderna-nı birjaya çıxaran CFO indi fusion yarışındadır
Şirkətin ən maraqlı addımlarından biri isə yeni investisiya raundundan daha sakit, amma bəlkə də daha strateji qərardır: CFS Lorence Kim-i maliyyə direktoru təyin edib.
Kim vaxtilə Moderna-da maliyyə rəhbəri olub və şirkətin 2018-ci ildə birjaya çıxmasında əsas fiqurlardan sayılır.
O, fusion sahəsini 10 il əvvəlki mRNA texnologiyasına bənzədərək bunun elmi baxımdan real, kommersiya baxımından isə hələ sübut olunmamış bir mərhələ olduğunu bildirib.
TechCrunch bu təyinatı CFS-in 2-3 il ərzində IPO planlaşdıra biləcəyinə işarə kimi oxuyur, amma şirkət hələlik birjaya çıxışın mütləq gündəmdə olmadığını deyir.
Pullar gəlib, indi fizika özünü sübut etməlidir
CFS tokamak adlı qurğular üzərində işləyir: güclü maqnitlər plazmanı sıxaraq onu fusion reaksiyası üçün lazım olan həddə qədər qızdırır.
Şirkətin SPARC adlı demo reaktoru 2027-ci ildə “elmi breakeven” mərhələsinə çatmağı hədəfləyir, yəni reaksiya işə salınmasına sərf ediləndən daha çox enerji verməlidir.
Bu səviyyəyə indiyədək yalnız Lawrence Livermore laboratoriyasındakı bir qurğu çata bilib.
Google, Eni və 2030-cu illərin böyük enerji planı
CFS paralel olaraq Virginia ştatının Chesterfield County bölgəsində ARC adlı kommersiya stansiyası da qurur.
Şirkət ABŞ-ın ən böyük enerji bazarlarından biri olan PJM şəbəkəsinə qoşulmaq üçün müraciət edib.
Alıcılar da artıq sıradadır: Google 200 meqavat güc üçün razılaşıb, İtaliyanın Eni şirkəti isə 1 milyard dollardan çox dəyərində elektrik almağı planlaşdırır.
Hədəf stansiyanı 2030-cu illərin əvvəlində şəbəkəyə bağlamaqdır, amma burada risklər də az deyil.
Elmi breakeven hələ elektrik istehsalı demək deyil, ilk kommersiya stansiyaları gecikə bilər və bu sahədə pul yandırmaq çox baha başa gəlir.
Nəticə: AI dövrünün enerji aclığı fusion şirkətlərinə tarixi fürsət yaradıb, amma CFS-in böyük mərci yalnız fizika laboratoriyadan çıxıb real elektrikə çevriləndə qalib sayılacaq.