Google-da axtarırıq, Instagram-da paylaşırıq, Amazon-da alış-veriş edirik — amma hər klik bizi bir az da “oxunan” insana çevirir.
Media tədqiqatçısı Bjorn Beijnon-un fikrincə, Google, Meta, Microsoft, Amazon və Apple kimi texnologiya nəhəngləri artıq sadəcə həyatımızı asanlaşdırmır; onlar özümüzü və dünyanı necə gördüyümüzə də təsir edir.
Rahatlıq qarşılığında verdiyimiz görünməz məlumatlar
Bu platformalarla ünsiyyət qurur, işləyir, alış-veriş edir, məlumat axtarır və əylənirik. Yəni günümüzün böyük hissəsi artıq rəqəmsal ekosistemlərin içində keçir.
Problem ondadır ki, bu sistemlər bizi təkcə istifadəçi kimi görmür. Onlar davranışlarımızı, seçimlərimizi və maraqlarımızı davamlı şəkildə məlumatlara çevirir.
Hər gün milyardlarla insan Google, Meta, Microsoft, Amazon və Apple texnologiyalarından istifadə edərək dünyada yolunu tapır.
“Məlumat subyekti” olmaq nə deməkdir?
“Məlumat subyekti” anlayışı sadə dillə desək, rəqəmsal sistemlərin haqqında məlumat topladığı və analiz etdiyi insan deməkdir. Bu məlumatlar axtarış tarixçəsindən tutmuş baxdığımız videolara, aldığımız məhsullara və yazışma vərdişlərimizə qədər uzana bilər.
Beijnon-un araşdırmasının əsas ideyası budur: platformalar sadəcə məlumat toplamır, həm də bizi müəyyən kateqoriyalara salaraq dünyanı necə qavradığımıza təsir edir. Tövsiyə olunan xəbərlər, reklamlar və kontent lentləri buna ən sadə nümunədir.
Amsterdamda müdafiə olunacaq araşdırma niyə vacibdir?
Bjorn Beijnon bu mövzuda Ph.D. işini iyunun 19-da University of Amsterdam-da müdafiə edəcək. Araşdırma rəqəmsal platformaların cəmiyyətə təsirini anlamaq baxımından xüsusilə aktualdır.
Çünki bu gün texnologiya yalnız cihaz və tətbiq məsələsi deyil. O, düşüncə tərzimizə, seçimlərimizə və hətta kimlik hissimizə toxunan güclü bir sistemə çevrilib.
Nəticə: Rəqəmsal platformalardan qaçmaq çətindir, amma onların bizi necə “məlumat subyekti”nə çevirdiyini anlamaq artıq hər internet istifadəçisi üçün vacibdir.