Plastik butulka və paketlərin bir gün təyyarələri uçuracağını təsəvvür edərdiniz? Alimlər plastik tullantını birbaşa istifadə oluna bilən aviasiya yanacağına çevirməyin daha ucuz yolunu göstəriblər.
Nanjing Forestry University və Tsinghua University tədqiqatçılarının hazırladığı yeni tandem reaktor sistemi həm ekoloji, həm də iqtisadi baxımdan diqqət çəkir. Ən maraqlısı odur ki, bu yanaşma kağız üzərində ənənəvi yanacaqlarla rəqabətə girə biləcək qiymət vəd edir.
Plastik 460°C-də parçalanır, sonra yanacağa çevrilir
Nature Energy jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, proses iki əsas mərhələdən ibarətdir: hidropiroliz və hidrogenoliz. Əvvəlcə plastik tullantı 460°C temperaturda işləyən reaktora daxil olur və daha kiçik molekulyar birləşmələrə parçalanır.
Daha sonra bu ara məhsullar 160°C-də işləyən ikinci mərhələyə ötürülür. Burada xüsusi katalizator onları sikloalkanlarla zəngin, aviasiya yanacağı diapazonuna uyğun karbohidrogenlərə çevirir.
Tədqiqatçıların hesablamasına görə, bu üsulla yanacağın istehsal xərci hər kiloqram üçün təxminən 1.0–1.8 dollar aralığında ola bilər.
Əsas sirr: Ruthenium katalizatoru
Alimlərin sözlərinə görə, plastikdən yanacaq almaqda ən böyük problem həmişə məhsul qarışığını idarə etmək olub. Yəni prosesin sonunda istənilən yanacaq əvəzinə çox geniş və nəzarəti çətin kimyəvi qarışıqlar ortaya çıxa bilir.
Komanda bu problemi atom səviyyəsində paylanmış ruthenium, yəni Ru sahələri ilə həll etməyə çalışıb. Bu Ru sahələri kobalt-alüminium oksid əsaslı materiallar üzərində yerləşdirilib.
Sınaqlarda bu katalizator kommersiya Ru/C katalizatoru ilə müqayisədə əsas mərhələdə 100 dəfədən çox yüksək hidrogenləşmə performansı göstərib. Bu isə prosesin daha seçici və daha faydalı məhsul verməsi deməkdir.
Aviasiya üçün niyə bu qədər vacibdir?
Aviasiya karbon emissiyalarını azaltmaqda ən çətin sahələrdən biridir. Elektrikli avtomobillər sürətlə yayılır, amma böyük sərnişin təyyarələrini batareya ilə uzaq məsafələrə uçurmaq hələ real görünmür.
Buna görə də sustainable aviation fuel, yəni dayanıqlı aviasiya yanacağı hava yolları və hökumətlər üçün ciddi prioritetə çevrilib. Plastik tullantıdan yanacaq almaq isə həm tullantı problemini azalda, həm də fosil yanacaqlardan asılılığı zəiflədə bilər.
Hələlik bu texnologiya laboratoriya və inkişaf mərhələsindədir. Yəni sabah bütün təyyarələr plastikdən alınan yanacaqla uçmayacaq, amma nəticələr sənaye miqyasına keçid üçün ümidverici görünür.
Nəticə: Plastik tullantını ucuz aviasiya yanacağına çevirmək ideyası artıq sadəcə futuristik xəyal deyil — düzgün miqyaslandırılsa, bu texnologiya həm tullantı, həm də aviasiya emissiyaları probleminə real cavab verə bilər.