Mağazada eyni məhsulu başqasından baha almağınız təsadüf olmaya bilər. New Jersey indi pərakəndə satıcıların müştəri məlumatlarına əsaslanaraq fərqli qiymət göstərməsinin qarşısını almağa hazırlaşır.

Yeni Fair Price Protection Act gələn ildən qüvvəyə minəcək və xüsusilə ərzaq mağazalarının alıcıların alış tarixçəsi, loyallıq kartı məlumatları və onlayn davranışları əsasında qiymət formalaşdırmasını qadağan edəcək.

“Səni tanıyırıq, deməli daha baha sata bilərik” modeli dayandırılır

Qanunun əsas hədəfi “surveillance pricing” adlanan praktikanı məhdudlaşdırmaqdır. Bu modeldə şirkət müştəri haqqında topladığı məlumatlardan istifadə edərək həmin şəxsin hansı qiyməti ödəməyə hazır olduğunu təxmin edir.

Başqa sözlə, iki nəfər eyni rəfdən eyni məhsulu götürə bilər, amma sistem onların hər biri üçün fərqli qiymət strategiyası qura bilər. Bu isə alıcılar üçün şəffaflıq və ədalət suallarını daha da böyüdür.

New Jersey-də qaydanı pozan pərakəndə satıcılar ilk pozuntuya görə 10 000 dollara, təkrar pozuntulara görə isə 20 000 dollara qədər cərimələnə bilər.

Ştat rəhbərliyi hesab edir ki, ailələr artıq bahalaşma təzyiqi altındadır və şirkətlərin gizli şəkildə şəxsi məlumatlardan istifadə edib qiymət artırması vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.

Elektron rəf etiketlərinə də müvəqqəti “stop” verilir

Qanun təkcə alqoritmik qiymət oyunlarını hədəfləmir. New Jersey yeni elektron rəf etiketlərinin tətbiqini də bir il müddətinə dayandırır.

Bu fasilə ərzində ştat həmin rəqəmsal etiketlərin dinamik və fərdiləşdirilmiş qiymətlərlə əlaqəsini araşdıracaq. Çünki elektron etiketlər qiymətləri daha sürətli dəyişməyə imkan verir və bu, sui-istifadə riskini artırır.

Belə texnologiyalar mağazalar üçün əməliyyat xərclərini azalda bilər, amma alıcı üçün “qiymət indi niyə dəyişdi?” sualını daha aktual edir.

Bu məsələ təkcə New Jersey ilə bitmir

Maryland və Connecticut da son dövrdə istehlakçı məxfiliyini və ərzaq qiymətlərində şəffaflığı qorumağa yönəlmiş qanunlar qəbul edib. New York və California kimi ştatlar da oxşar addımları müzakirə edir.

New York keçən il bizneslərə alqoritmlər vasitəsilə qiymət təyin etdiklərini müştərilərə açıqlamaq tələbi qoymuşdu. Bu, ABŞ-da alqoritmik qiymətləndirməyə qarşı artan tənzimləmə dalğasının bir hissəsidir.

Federal Trade Commission da bu sahəni araşdırır. Qurumun hesabatına görə, bəzi şirkətlər endirimləri hamıya yox, seçilmiş müştərilərə göstərərək alış davranışını manipulyasiya edə bilər.

AI qiymətləri necə “sınaqdan keçirir”?

Algoritmik qiymətləndirmə bəzən sadəcə tələb artanda qiymətin qalxması kimi görünür. Uber-də pik saatlarda bahalaşma buna klassik nümunədir.

Amma surveillance pricing daha həssas məsələdir, çünki burada qiymət bazar tələbinə yox, konkret insanın məlumat profilinə görə dəyişə bilər. Loyallıq proqramları, tətbiqlər, onlayn səbətlər və alış tarixçəsi bu profilin bir hissəsinə çevrilir.

Electronic Privacy Information Center bildirir ki, belə yanaşma istehlakçıların ədalətli qiymət gözləntisini zəiflədir. Üstəlik, qiymət fərqləri irq, gender və digər qorunan xüsusiyyətlər üzrə ayrı-seçkilik riski də yarada bilər.

Nəticə: New Jersey-in qərarı göstərir ki, AI və data ilə idarə olunan qiymətlər artıq sadəcə biznes taktikası yox, ciddi istehlakçı hüquqları məsələsinə çevrilib.