Göy üzü narıncıya dönüb, hava isə nəfəs almağı çətinləşdirən görünməz təhlükə ilə dolub. Kanadadakı meşə yanğınlarının tüstüsü ABŞ-ın Orta Qərb və Şimal-Şərq bölgələrində milyonlarla insan üçün real sağlamlıq riskinə çevrilib.

Bu dəfə məsələ sadəcə dumanlı mənzərə deyil: havadakı mikroskopik hissəciklər ağciyərlərə qədər enə bilir və hətta sağlam insanlara da təsir göstərə bilər.

Göydəki narıncı rəng niyə təhlükə siqnalıdır?

Kanadada 100-dən çox meşə yanğını nəzarətdən çıxıb, yüzlərlə yanğın isə ya izlənilir, ya da söndürülməyə çalışılır. Bu yanğınlardan qalxan tüstü cənuba və şərqə doğru yayılaraq Minnesota-dan New York-a qədər geniş ərazidə havanı çirkləndirib.

Toronto-da səhər işə gedən insanlar narıncı səma altında hərəkət edib. Eyni zamanda regionda isti hava dalğası yaşanır və temperatur bir çox yerdə 32 dərəcədən yuxarı qalxıb.

New York City-də hava keyfiyyəti indeksi 180-ə çatıb, Duluth, Minnesota-da isə AQI 500-dən yuxarı qalxaraq “hazardous” — yəni hər kəs üçün təhlükəli səviyyəyə keçib.

PM2.5: Saç telindən 30 dəfə kiçik, amma təsiri böyükdür

Meşə yanğını tüstüsündə PM2.5 adlanan çox xırda hissəciklər var. Bunlar 2.5 mikrometrdən kiçikdir və insan saçının enindən təxminən 30 dəfə nazik hesab olunur.

Problem ondadır ki, PM2.5 burunda və boğazda dayanmayıb daha dərinə — ağciyərlərə qədər gedə bilir. Astma, xroniki ağciyər xəstəliyi və ürək-damar problemi olan insanlar üçün risk daha da artır.

Harvard Medical School-dan pulmonoloq Nicholas Nassikas bildirir ki, belə günlərdə xəstələri, xüsusən də astma və ağciyər xəstəlikləri olanları çöldə qalma müddətini azaltmağa çağırardı. Uşaqlar daha sürətli nəfəs aldıqları üçün, yaşlılar isə əlavə sağlamlıq problemlərinə görə daha həssas qrup sayılır.

Sağlam insanlar da ehtiyatı əldən verməməlidir

University of Maryland School of Public Health-dən Jennifer Stowell deyir ki, AQI 100-ü keçəndə hətta sağlam böyüklər də tədbir görməlidir. Ən azı açıq havada qalma müddətini azaltmaq məsləhətdir.

Əgər uzun müddət çöldə olmaq məcburiyyətindəsinizsə, N95 maska taxmaq daha düzgün seçimdir. Adi parça maskalar PM2.5 kimi xırda hissəciklərə qarşı eyni səviyyədə qoruma vermir.

Columbia University-dən iqlim fizikası üzrə mütəxəssis Dan Westervelt də ehtiyatlı davranır və belə şəraitdə uşaqların mümkün qədər qapalı məkanda qalmasının vacibliyini vurğulayır. Mütəxəssislər evdə pəncərələri bağlı saxlamağı və imkan varsa hava təmizləyicilərindən istifadə etməyi tövsiyə edirlər.

İqlim dəyişikliyi tüstünü daha uzağa daşıyır

Meşə yanğınlarının daha sərt və daha genişmiqyaslı olması təkcə yanğın bölgələrini deyil, yüzlərlə kilometr uzaqdakı şəhərləri də vurur. İqlim dəyişikliyi isti və quru şəraiti gücləndirdikcə belə hadisələrin daha tez-tez yaşanacağı gözlənilir.

Yəni yanğın sizin şəhərinizdə başlamasa belə, onun tüstüsü sabah nəfəs aldığınız havaya çevrilə bilər. Bu, hava keyfiyyətini izləməyi gündəlik hava proqnozu qədər vacib edir.

Nəticə: Kanada yanğınlarının tüstüsü göstərir ki, iqlim böhranı artıq uzaq xəbər deyil — o, nəfəs aldığımız havanın içindədir.