Vape bazarında yeni “boşluq” tapılıb və bu dəfə söhbət sadəcə dadlı tüstüdən getmir. ABŞ-da satılan bəzi Çin istehsalı vape-lərdə nikotini təqlid edən, amma daha az araşdırılmış kimyəvi maddələr aşkarlanır.
Bu məhsulların bir çoxu Çinin “Vape Valley” adlandırılan istehsal mərkəzlərindən çıxır və ABŞ-da mağazalarda geniş yayılıb. Dadlandırılmış nikotin vape-ləri ölkədə əsasən qanunsuz olsa da, bazar son illərdə milyardlarla dollarlıq satış yaradıb.
Qanundakı boşluq bağlandı, amma şirkətlər yeni yol tapdı
Vape istehsalçıları illərlə FDA nəzarətindən yayınmaq üçün sintetik nikotindən istifadə edirdilər. ABŞ Konqresi 2022-ci ildə bu boşluğu bağladı və tənzimləməni tütün mənşəli nikotindən kənara çıxardı.
Lakin Çin istehsalçıları bu dəfə nikotinə bənzər təsir göstərən “nikotin analoqları”na üz tutublar. Mövcud qaydalar nikotinin nə sayıldığını hələ də dar çərçivədə müəyyən etdiyi üçün bu maddələr federal tütün qaydalarından kənarda qala bilir.
Heyvanlar üzərində aparılan araşdırmalar göstərir ki, 6-methyl-nicotine adlı məşhur nikotin analoqu adi nikotindən daha güclü və daha asılılıq yaradıcı ola bilər.
Etiketdə yazılanla içində olan eyni olmaya bilər
Stanford University-dən professor emeritus Robert Jackler bu vəziyyəti “whack-a-mole” oyununa bənzədir: şirkətlər tənzimləmədən yayınmaq üçün daim yeni üsul tapır. Onun sözlərinə görə, bəzi məhsullarda etiketdə göstərilən məlumat real tərkiblə çox az üst-üstə düşür.
2024-cü ildə yayımlanan bir araşdırma da bu narahatlığı gücləndirib. Tədqiqatçılar bəzi nikotin analoqlu vape-lərdə etiketsiz əlavə maddələr, o cümlədən süni şirinləşdiricilər və nəfəs yolu ilə qəbul riskləri bilinməyən soyuducu agentlər aşkar ediblər.
Bu kimyəvi maddələr yeni deyil, sadəcə indi bazara çıxır
Nikotin analoqları elmi baxımdan tamamilə yeni mövzu deyil. Tədqiqatçılar ABŞ bazarında 6-methyl-nicotine və oxşar maddələr daşıyan vape-lərin ortaya çıxmasını təxminən üç il əvvəl sənədləşdiriblər.
Əslində, tütün şirkətləri bu tip nikotinə bənzər birləşmələri hələ 1970-ci illərdən araşdırırdı. 2005-ci ildə milyonlarla daxili sənədin araşdırılması göstərmişdi ki, Big Tobacco belə maddələri həm nikotinin əvəzi, həm də mümkün tənzimləmələrdən yayınma vasitəsi kimi nəzərdən keçirib.
İstifadəçilər üçün əsas risk nədir?
Problem ondadır ki, nikotin analoqlarının insan orqanizminə uzunmüddətli təsiri hələ yetərincə öyrənilməyib. Yəni istifadəçi aldığı məhsulun tərkibini, təsir gücünü və potensial risklərini tam bilmir.
Bu, xüsusilə gənclər və vape-i “daha təhlükəsiz alternativ” kimi görənlər üçün ciddi siqnaldır. Əgər məhsul FDA-nın elmi yoxlamasından keçmirsə, onun təhlükəsizliyi barədə verilən vədlərə kor-koranə inanmaq risklidir.
Nəticə: Vape bazarında texnoloji dizayn və parlaq qablaşdırma arxasında hələ kifayət qədər araşdırılmamış kimya gizlənə bilər.