Yerə bənzər başqa bir planetdə həyat axtarışı illərdir böyük sualdır: biz kainatda təkikmi? İndi astronomlar bu suala cavab verə biləcək ən maraqlı namizədlərdən birini tapıblar.

Söhbət bizdən təxminən 48 işıq ili uzaqda yerləşən LHS 1140b adlı qayalı ekzoplanetdən gedir. Bu planet ulduzunun “Goldilocks” zonasındadır — yəni nə çox isti, nə də çox soyuq məsafədədir və nəzəri olaraq səthində maye su mövcud ola bilər.

Niyə LHS 1140b bu qədər xüsusi sayılır?

Science jurnalında dərc olunan yeni araşdırmaya görə, kəşfin əsas önəmi təkcə planetin yaşayış zonasında olması deyil. LHS 1140b həm qayalı planetə bənzəyir, həm də ağır kosmik şəraitə baxmayaraq atmosferini qorumuş ola bilər.

Bu, astronomların yaşayış zonasında yerləşən qayalı ekzoplanet ətrafında atmosfer aşkar etdiyi ilk hal kimi qiymətləndirilir.

Atmosfer planet üçün sadəcə “hava qatı” deyil. O, səth temperaturunu sabit saxlamağa kömək edir və həyatın yaranması üçün vacib şərtlərdən biri sayılır.

Kiçik ulduzlar, böyük problem: atmosfer niyə yox olur?

Araşdırmanın aparıcı müəllifi, Harvard məzunu Collin Cherubim bildirib ki, elm adamlarının əsas suallarından biri qayalı ekzoplanetlərin atmosferi uzun müddət saxlaya bilib-bilməməsidir. Çünki belə planetlərin çoxu M tipli cırtdan ulduzların ətrafında fırlanır.

Bu ulduzlar Günəşə bənzər ulduzlarla müqayisədə daha uzun müddət yüksək enerjili radiasiya yayır. Nəticədə Günəş küləyi və radiasiya planetlərin atmosferini erkən mərhələdə “soyur” və həyat ehtimalını ciddi şəkildə azaldır.

İndiyə qədər insanların müşahidə etdiyi atmosferini qoruyan yeganə qayalı planet Yer idi. LHS 1140b isə bu siyahıya əlavə oluna biləcək ilk real namizədlərdən biri kimi diqqət çəkir.

Bu atmosfer necə tapıldı?

Kəşf təsadüfi olmayıb. Cherubim milyardlarla il ərzində ekzoplanet atmosferlərinin necə dəyişdiyini simulyasiya edən kompüter modeli hazırlayıb.

Bu modellər əsasən heliumdan ibarət atmosferə sahib ola bilən qayalı planetlərin — “helium dünyaları”nın mövcudluğunu proqnozlaşdırırdı. LHS 1140b üzərində aparılan testlər isə bu nəzəriyyəni gücləndirib.

Bəs LHS 1140b-də həyat ola bilərmi?

Həyat ehtimalı hələlik açıq sualdır. Alimlər üçün əsas üç şərt var: atmosfer, maye suyu mümkün edən temperatur və əsasən qayalı səth.

LHS 1140b bu şərtlərin hamısına uyğun görünür. Amma problem ondadır ki, planetin yuxarı atmosferi əsasən heliumdan ibarətdir və hidrogen baxımından kasaddır.

Helium Yer üzündə bildiyimiz həyat formaları üçün əlverişli mühit sayılmır. Bundan başqa, planet böyük ehtimalla ulduzuna kilidlənib: bir tərəfi daim gündüz, digər tərəfi isə daim gecə yaşayır.

Bu, həyat üçün şəraiti çətinləşdirə bilər, amma kəşfi daha az maraqlı etmir. Əksinə, LHS 1140b alimlərə atmosferini qoruyan qayalı ekzoplanetlərin necə formalaşdığını və sağ qaldığını anlamaq üçün nadir laboratoriya təqdim edir.

Nəticə: LHS 1140b hələ “ikinci Yer” deyil, amma başqa ulduz sistemlərində yaşana bilən planet axtarışında indiyə qədərki ən həyəcanverici addımlardan biridir.