Alibaba Vaşinqtonda səsini itirmək üzrə idi, amma ABŞ məhkəməsi şirkətə qısa müddətli “nəfəs pəncərəsi” açdı. Bu qərar təkcə Alibaba üçün yox, ABŞ-da fəaliyyət göstərən Çin texnologiya nəhəngləri üçün də ciddi presedent yarada bilər.
Federal hakim Pentagonu Alibaba-ya lobbiçiliklə bağlı tətbiq olunan qadağadan müvəqqəti azadlıq verməyə məcbur edib. Məhkəmə indi bu məhdudiyyətin ABŞ Konstitusiyasına uyğun olub-olmadığını araşdıracaq.
Alibaba niyə Vaşinqtonda lobbiçilərini itirmişdi?
Məsələ Alibaba-nın iyun ayında Pentagonun Section 1260H siyahısına salınmasından başlayıb. Bu siyahıda ABŞ-ın Çin hərbi strukturları ilə əlaqəli hesab etdiyi şirkətlər yer alır.
Pentagon həmin siyahıya Alibaba ilə yanaşı Baidu, BYD və robot istehsalçısı Unitree kimi şirkətləri də əlavə edib. Nəticədə siyahıdakı şirkətlərin sayı 188-ə çatıb.
Alibaba bildirir ki, “Çin hərbi şirkəti” kimi göstərilməsi əsassızdır və bu qərar şirkətin hüquqi prosedur və ifadə azadlığı ilə bağlı hüquqlarını pozur.
Şirkət ötən ay San Jose-də ABŞ Müdafiə Nazirliyinə qarşı məhkəmə iddiası qaldırıb. Alibaba bu siyahıdan çıxarılmasını və qərarın hüquqi əsaslarının yoxlanılmasını istəyir.
Section 851 texnologiya şirkətlərini necə susdurur?
Əsas problem təkcə 1260H siyahısı deyil. 2025-ci il ABŞ müdafiə qanunundakı Section 851 adlı ayrıca müddəa vəziyyəti daha da sərtləşdirib.
Bu qaydaya görə, Pentagon 1260H siyahısında olan şirkətlər üçün lobbiçilik edən firmalarla müqavilə bağlaya bilməz. Qanun qüvvəyə minəndən sonra beş lobbi firması Alibaba ilə, dörd firma isə Tencent ilə əməkdaşlığı dayandırıb.
Alibaba-nın arqumenti sadədir: şirkət Vaşinqtonda öz mövqeyini izah etməyə ən çox ehtiyac duyduğu anda danışmaq imkanından məhrum edilir. Hakimin son qərarı isə bu imkanı ən azı müvəqqəti olaraq geri qaytarır.
Bu savaş Alibaba-dan daha böyükdür
1260H siyahısına düşmək avtomatik sanksiya demək deyil. Amma bu etiket investorlar, müştərilər və dövlət podratçıları üçün ciddi reputasiya siqnalı yaradır.
Məlumata görə, Baidu və BYD də öz adlarının bu siyahıda olmasına etiraz edir. Çin tərəfi isə cavab olaraq 56 ABŞ şirkətinə qarşı ticarət məhdudiyyətləri tətbiq edib.
Vaşinqton eyni zamanda DeepSeek və 100-dən çox digər Çin şirkətini hələlik qara siyahıya salmaqdan çəkinib. Bu da göstərir ki, siyahı təkcə təhlükəsizlik aləti deyil, həm də danışıqlarda təzyiq vasitəsi kimi işləyir.
Məhkəmə qərarı nəyi dəyişir?
Alibaba üçün bu qərar tam qələbə deyil. Şirkət hələ də Pentagonun siyahısındadır və əsas hüquqi mübarizə davam edir.
Amma ABŞ məhkəməsinin qanunun konstitusionluğunu araşdırmağa razılaşması siyahıdakı digər 188 şirkət üçün də siqnal ola bilər. Bu şirkətlər indi oxşar hüquqi addımlar atmaq üçün daha ciddi əsas görürlər.
Nəticə: Alibaba-nın müvəqqəti qələbəsi ABŞ-Çin texnologiya savaşında kiçik addım kimi görünə bilər, amma bu qərar Vaşinqtonun Çin tech nəhənglərinə qarşı sərhədlərinin məhkəmədə yenidən çəkilə biləcəyini göstərir.