AI uşaq nağılı yazanda belə, görünməz stereotiplər ortaya çıxır. Heyvan qəhrəmanlar haqqında sadə bir hekayə istəyəndə modellər çox vaxt obrazları “oğlan” kimi qurur.
Bu mövzu University of Washington-un Information School üzrə dosenti Melanie Walsh-un araşdırması ilə yenidən gündəmə gəlib. Walsh 300 məşhur uşaq kitabında heyvan obrazlarının hansı cinslə təqdim edildiyini analiz etmişdi.
Nağıllarda “o” kimdir: qurbağa, canavar və ya pişik?
Araşdırmada ən çox rast gəlinən 13 heyvan növü ayrıca yoxlanılıb. Nəticə göstərib ki, heyvan personajların böyük hissəsi kişi kimi təsvir olunur.
Qurbağa və canavar kimi obrazların “oğlan” kimi təqdim olunma ehtimalı 90%-dən çox olub.
İstisnalar da var: pişiklər, ördəklər və quşlar bir qədər daha çox dişi obraz kimi görünür. Amma ümumi mənzərə dəyişmir — uşaq ədəbiyyatında heyvan qəhrəmanlar əsasən kişi kimi kodlaşdırılır.
AI bu problemi niyə böyüdə bilər?
AI modelləri hekayə yazanda sıfırdan düşünmür; onlar öyrədildiyi mətnlərdəki nümunələri təkrarlayır. Əgər uşaq kitablarında qurbağa, canavar və ayı çox vaxt “he” kimi verilibsə, model də eyni yolu seçə bilər.
Bu isə sadə görünən nağıl tapşırığını daha böyük bir məsələyə çevirir. Süni intellekt uşaqlar üçün məzmun yaradanda, köhnə stereotipləri daha sürətli və daha geniş miqyasda yaya bilər.
Uşaqlar üçün AI məzmununda balans niyə vacibdir?
Uşaq hekayələri yalnız əyləncə deyil, həm də dünyanı anlamağın ilk yollarından biridir. Qəhrəmanların kim olduğu, hansı rolları daşıdığı və necə təqdim edildiyi uşaqların təsəvvürünə təsir edir.
Bu səbəbdən AI ilə yazılan nağıllarda cins balansı təsadüfə buraxılmamalıdır. Yazıçılar, valideynlər, müəllimlər və platformalar yaradılan məzmunu daha diqqətlə yoxlamalıdır.
Nəticə: AI daha ağıllı görünə bilər, amma ədalətli hekayələr yazması üçün ona düzgün istiqamət vermək hələ də insanların əlindədir.