AI startapları barədə ən böyük miflərdən biri çatlayır: süni intellekt hamıya eyni şans yaratmır, bəzən qapını daha da daraldır. Harvard Business School və INSEAD araşdırması göstərir ki, AI-native startaplar daha az insanla işləyir, amma daha seçilmiş kadrları ovlayır.
Araşdırma 2020-2024-cü illər arasında Y Combinator startaplarını və ABŞ-da vençur investisiyası almış şirkətləri müqayisə edib. Nəticə sadədir: AI üzərində qurulan şirkətlər daha “arıq”, daha texniki və daha az junior dostudur.
AI startapları niyə daha kiçik komandalarla böyüyür?
Harvard Business School-dan Rembrand Koning və INSEAD-dan Hyunjin Kim AI-native startapları iki əsas əlamətlə müəyyənləşdirib. Birincisi, bu şirkətlər AI-dan daxildə işçilərin məhsuldarlığını artırmaq üçün istifadə edir.
İkincisi, AI məhsulun özünə yerləşdirilir və müştərilərə əvvəllər komanda tələb edən işləri avtomatlaşdırmağa imkan verir. Yəni startap həm öz içində, həm də bazara çıxardığı məhsulda insan əməyini daha az “lazımlı” edir.
AI-native startaplar orta hesabla 25% daha kiçikdir, 13% daha çox mühəndis işə götürür və juniorlarla menecerlərin payı təxminən 15% aşağıdır.
Bu şirkətlərdə senior işçilərin payı isə təxminən 20% daha yüksəkdir. Maraqlısı odur ki, onların dəyərləndirmələri AI olmayan oxşar startaplarla müqayisə edilə biləcək səviyyədə qalır, yəni hər işçidən daha çox dəyər çıxarılır.
Juniorlar üçün qapı daralır, seniorlar üçün yarış qızışır
Araşdırmanın ən narahat edən tərəfi işə götürülən insanların profilidir. Müəlliflərin sözlərinə görə, bu kadrlar daha çox elit universitet məzunları, Silicon Valley-də cəmlənmiş mütəxəssislər və kişilərdir.
Bu, AI bumu haqqında optimist təsəvvürə ziddir. Çünki çoxları düşünürdü ki, AI juniorlara daha güclü görünmək, “vibe coding” isə texniki baryeri azaltmaq imkanı verəcək.
Amma araşdırma əksini göstərir: imkanlar daha çox artıq diplomu, təcrübəsi və şəbəkəsi olan insanların ətrafında toplanır. Başqa sözlə, AI hamını start xəttinə gətirmir, bəzilərinə daha sürətli ayaqqabı verir.
Ən aşağı pillə niyə çatlayır?
Bu mənzərə əmək bazarında artıq hiss olunur. Yay təcrübə proqramları azalır, yeni məzunların iş tapması çətinləşir və böyük texnologiya şirkətlərində yeni işə qəbul olunanlar arasında məzunların payı cəmi 7%-ə düşüb.
Big Tech də prioritetlərini dəyişir: maaş büdcəsi getdikcə daha çox AI infrastrukturu və compute xərclərinə yönəlir. Meta və Microsoft kimi şirkətlər minlərlə iş yerini ixtisar edərkən, AI investisiyaları rekord səviyyəyə qalxır.
Digər tərəfdən, yuxarı səviyyəli AI mütəxəssislərinə tələbat qızışır. AWS-in forward-deployed AI mühəndislərinə 1 milyard dollar ayırması bu yarışın nə qədər bahalı olduğunu göstərir.
AI demokratikləşdirir, yoxsa fərqi böyüdür?
Araşdırma müəlliflərinin əsas narahatlığı bərabərsizliyin böyüməsidir. Əgər AI onu istifadə edənləri daha sürətli öyrədir və daha məhsuldar edirsə, istifadə etməyənlər və ya giriş imkanı olmayanlar daha da geridə qala bilər.
Bu fərq həm şirkət daxilində işçilər arasında, həm də startap quran sahibkarlar arasında yarana bilər. Nəticədə AI bazarı daha açıq etmək əvəzinə, ən yaxşı resurslara çıxışı olanları daha da gücləndirə bilər.
Nəticə: AI şirkətlərin içində iyerarxiyanı azalda bilər, amma həmin şirkətlərə daxil olmaq üçün pilləkəni juniorlar üçün daha hündür edir.