Elektrikli avtomobillərin “yeni ixtira” olduğunu düşünürsünüzsə, bu 1918 model sizi təəccübləndirəcək. Detroit Electric Model 75B bir əsr əvvəl 80 mil yürüş məsafəsi vəd edirdi — bu rəqəm 2011-ci ilin ilk Nissan Leaf göstəricisindən belə yüksəkdir.
Monterey Car Week çərçivəsində hərraca çıxarılan bu nadir EV, avtomobil tarixində unudulan maraqlı bir səhifəni yenidən gündəmə gətirdi. Məsələ təkcə nostalji deyil, həm də bugünkü elektrik avtomobil bazarı üçün tanış dərsdir: texnologiya bəzən hazır olur, amma bazar hələ hazır olmur.
Bir əsr əvvəl 80 mil: reklam, reallıq və Leaf müqayisəsi
1918 Detroit Electric Model 75B üçün göstərilən 80 mil yürüş məsafəsi o dövrün reklam rəqəmi idi. Müqayisə üçün, 2011-ci ildə satışa çıxan ilk Nissan Leaf EPA testinə görə 73 mil məsafə qət edə bilirdi.
Amma burada vacib fərq var: Detroit Electric saatda maksimum 20 mil sürət yığırdı, Leaf isə müasir və standartlaşdırılmış test dövründən keçmişdi. Üstəlik, hərracdakı konkret Model 75B sonradan müasir batareyalarla yenilənib.
1918-ci ilin Detroit Electric Model 75B modeli 42 qurğuşun-turşu batareyası ilə 80 mil yürüş məsafəsi vəd edirdi.
42 batareya, sükan yoxdur və cəmi 4.28 at gücü
Bu avtomobil sadəcə maraqlı eksperiment deyildi. Hərrac məlumatına görə, maşında 21-i öndə, 21-i arxada olmaqla ümumilikdə 42 qurğuşun-turşu batareyası yerləşirdi.
Batareyalar döşəmənin altında quraşdırılmış tək 4.28 at gücündə mühərriki qidalandırırdı. Mühərrik arxa differensiala güc ötürürdü və konstruksiya dövrünə görə kifayət qədər ciddi mühəndislik nümunəsi sayılırdı.
Ən qəribə detal isə sükanın olmamasıdır. Avtomobil uzun qolla idarə olunurdu, qısa qol isə sürəti tənzimləyirdi; park zamanı hər iki qol yığılıb kənara çəkilirdi.
Detroit Electric niyə yox oldu? Problem məsafə deyildi
Detroit Electric-in arxasında real istehsalçı dayanırdı. Anderson Electric Car Company 1907-1939-cu illər arasında təxminən 13 min avtomobil istehsal etmişdi.
Şirkət pik dövrdə ildə 1000-2000 avtomobil satırdı. Müştərilər arasında Thomas Edison, John D. Rockefeller Jr və Clara Ford kimi tanınmış adlar da vardı.
Hətta bəzi test avtomobilləri reklam göstəricilərini də geridə qoyurdu. Bir sınaq modeli tək şarjla 211.3 mil yol qət etmişdi ki, bu, bu gün belə şəhər tipli EV üçün hörmətli nəticə sayılar.
Elektrik starter və Model T hər şeyi dəyişdi
Detroit Electric-in süqutunu yürüş məsafəsi yox, bazar şərtləri sürətləndirdi. 1912-ci ildə Cadillac elektrik self-starter təqdim etdi və benzinli maşınlarda əl ilə mühərrik çevirmək ehtiyacını aradan qaldırdı.
Bu, elektrik avtomobillərinin əsas praktik üstünlüklərindən birini zəiflətdi. Son zərbəni isə qiymət vurdu.
1918-ci ildə Model 75-in qiyməti 2175 dollar idi. Həmin dövrdə Ford Model T touring car 450 dollara, runabout isə 435 dollara satılırdı — yəni Detroit Electric təxminən 5 dəfə baha idi.
Bugünkü EV bazarı üçün tanış dərs
Detroit Electric son avtomobilini 23 fevral 1939-cu ildə istehsal etdi. Maraqlıdır ki, elektrik starterin guya “öldürdüyü” bu format daha 27 il yaşamağa davam etdi.
Bu tarix bizə bazarların bir gecədə dəyişmədiyini göstərir. Texnologiya yaxşı ola bilər, amma qiymət, yanacaq xərci və istehlakçı vərdişləri qərarı çox vaxt kağızdakı texniki göstəricilərdən daha çox müəyyən edir.
Bu gün də oxşar mənzərə var: ABŞ-da EV qiymətləri stimullar azaldıqca yenidən yüksəlməyə başlayıb. Yəni bir əsr keçsə də, elektrik avtomobillərinin əsas sualı dəyişməyib — insanlar texnologiyanı yox, əlçatanlığı alır.
Nəticə: 1918 Detroit Electric sübut edir ki, elektrik avtomobillərinin problemi heç vaxt təkcə məsafə olmayıb; əsas savaş həmişə qiymət, rahatlıq və bazarın hazır olub-olmaması üzərində gedib.